{"id":1484,"date":"2017-08-22T23:05:52","date_gmt":"2017-08-22T20:05:52","guid":{"rendered":"https:\/\/bakiacil.com\/?p=1484"},"modified":"2021-08-17T00:32:00","modified_gmt":"2021-08-16T21:32:00","slug":"yapisal-jeoloji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bakiacil.com\/en\/yapisal-jeoloji.html","title":{"rendered":"Yap\u0131sal Jeoloji"},"content":{"rendered":"

Yap\u0131sal Jeoloji: De\u011fi\u015fik t\u00fcrde fay, k\u0131vr\u0131m, sil, dayk gibi jeolojik yap\u0131lar\u0131n etkin oldu\u011fu d\u00fcnya kabu\u011funun yap\u0131s\u0131n\u0131 inceler, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli yap\u0131lar\u0131n orijini, olu\u015fumu, s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131, yay\u0131l\u0131m\u0131 ve birbirleriyle olan ili\u015fkilerle ilgilenir.<\/span><\/p>\n

I. G\u0130R\u0130\u015eI. G\u0130R\u0130\u015e<\/p>\n

I.1. Terimler ve Tan\u0131mlar<\/p>\n

Tektonik ise d\u00fcnya \u00e7ap\u0131ndaki yap\u0131larla ilgilenen bir bilim dal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Mikro-tektonik mikroskobik \u00f6l\u00e7ekteki tanelerin yap\u0131 ve deformasyonunu inceler. Yap\u0131sal petroloji veya petrofabrik (doku analizi) de denir.<\/p>\n

I.2. Yap\u0131sal jeoloji ve tektoni\u011fin di\u011fer yer bilimleri ile ili\u015fkisi<\/p>\n

Yap\u0131sal jeolojinin stratigrafi, sedimantoloji, petroloji, jeomorfoloji, ekonomik jeoloji, jeofizik gibi di\u011fer yerbilimleri ile ili\u015fkisi vard\u0131r.<\/p>\n

Stratigrafi: jeolojik olaylar\u0131n s\u0131ras\u0131-d\u00fczeni ve dizilimi ile ilgilenir. Bir b\u00f6lgenin stratigrafisi hakk\u0131nda yeterli bilgi toplanmadan o b\u00f6lgenin yap\u0131sal jeolojisi-tektoni\u011fi hakk\u0131nda bir sentez yap\u0131lamaz (\u015eekil I.1). Jeolojik problemler \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcrken her iki ara\u015ft\u0131rman\u0131n da beraber yap\u0131lmas\u0131 gerekir.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n


\n<\/strong><\/span><\/p>\n


\n<\/strong><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\u015eekil I.1. Stratigrafi ile yap\u0131sal jeoloji aras\u0131ndaki yak\u0131n ili\u015fkiyi g\u00f6steren blok diyagramlar (Hatcher 1995).<\/p>\n

a) deformasyona u\u011framam\u0131\u015f istif, b) normal fay, c, d, e) ters fay, f) k\u0131vr\u0131m (senklinal)<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\"\"\"\"<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Sedimantoloji: Sedimantasyon ve tortul kaya\u00e7lar\u0131 inceler, havzalar\u0131n dolmas\u0131 ve onun tektonik geli\u015fmesi hakk\u0131nda bize do\u011fru bilgiler verir. Sedimanter yap\u0131lar bize tabakalar\u0131n alt ve \u00fcst\u00fcn\u00fc tan\u0131mam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olur (\u015eekil I.2, 3).<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\u015eekil I.2. A) Dereceli tabaka, B) E\u011fimli tabaka, C) Dik tabaka, D) Devrik tabaka (Billings 1972)<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\u015eekil I.3. A) E\u011fimli \u00e7apraz tabaka, B) Dik tabaka, C) Devrik tabaka (Billings 1972)<\/p>\n

Yap\u0131sal jeolojinin Ekonomik jeoloji ile de yak\u0131n ili\u015fkisi vard\u0131r. Bir k\u00f6m\u00fcr damar\u0131n\u0131n veya ona benzer di\u011fer tortul maden yataklar\u0131n\u0131n da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 ve o b\u00f6lgenin tektonik durumu ile ilgilidir.<\/p>\n

Petrol jeolojisinde yap\u0131ya ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k daha fazlad\u0131r.<\/p>\n

Magmatik maden yataklar\u0131n\u0131n olu\u015fumu orojenik hareketlere ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Mineralizasyon kayalar\u0131 etkileyen gerilme sonucu olu\u015fan \u00e7atlak zonlar\u0131nda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n

Sismoloji ve Jeofizik sayesinde d\u00fcnyan\u0131n derinliklerindeki yap\u0131lar\u0131, deprem hatlar\u0131n\u0131 tespit etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n

Yap\u0131sal jeoloji ile petroloji aras\u0131nda s\u0131k\u0131 bir ili\u015fki vard\u0131r. Bir kayac\u0131n yap\u0131 ve dokusu belirli bir gerilme etkisi alt\u0131nda kayac\u0131n maruz kald\u0131\u011f\u0131 deformasyonun cinsini ve \u015feklini a\u00e7\u0131klayabilmektedir. Petrofabrik analiz asal gerilme y\u00f6nlerinin tayinine imk\u00e2n verir (\u015eekil I.4).<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u015eekil I.4. Makaslamayla geli\u015fmi\u015f ve makaslama y\u00f6n\u00fcn\u00fcn (sense of shear) saptanmas\u0131nda kullan\u0131lan yap\u0131lar (Hatcher 1995).<\/p>\n

Jeomorfoloji: Yery\u00fcz\u00fc \u015fekillerini ve onlar\u0131 etkileyen olaylar\u0131-fakt\u00f6rleri inceler. Genel olarak jeolojik yap\u0131 ile y\u00fczey \u015fekilleri birbiriyle ili\u015fkilidir.<\/p>\n

Hava foto\u011fraflar\u0131 yard\u0131m\u0131yla yery\u00fcz\u00fc \u015fekilleri ve bir\u00e7ok jeolojik yap\u0131 kolayl\u0131kla tespit edilebilir.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u015eekil. I.5. A\u015f\u0131nmaya dayan\u0131ml\u0131 ve dayan\u0131ms\u0131z birim ardalanmas\u0131ndan olu\u015fan ve orta dereceli e\u011fimli tabakalar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu tipik y\u00fczey \u015fekli (a) ve ayn\u0131 b\u00f6lgenin drenaj haritas\u0131 (b)<\/p>\n

\"\"\"\"
\n<\/strong><\/span><\/p>\n

\u015eekil I.6<\/strong>. Dal\u0131ml\u0131 k\u0131vr\u0131mlar\u0131n harita (a), blok diyagram (b) ve hava foto\u011fraf\u0131 \u00fczerindeki (c) g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc (Hamblin and Howard 1986)<\/span><\/p>\n

Yap\u0131sal Jeoloji \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda, yap\u0131sal jeologlar \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 detay yap\u0131sal analizlere<\/strong> yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131rlar. Bu yap\u0131sal analizler \u015funlard\u0131r;<\/p>\n

a) Deskriptif (tan\u0131mlay\u0131c\u0131) analizler, b) Kinematik (hareket) analizler, c) Dinamik analizler.<\/p>\n

    \n
  1. \n
    Deskriptif analizler<\/strong>: Bu analizlerle yap\u0131lar\u0131n tarifi, konumlar\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc, yap\u0131lar\u0131n fiziksel ve geometrik bile\u015fenlerini tan\u0131mlar, otografik ve stereografik izd\u00fc\u015f\u00fcm metotlar\u0131n\u0131 kullanarak de\u011fi\u015fik problemleri \u00e7\u00f6zeriz. Deskriptif analizlerin uygulama alan\u0131 \u00e7ok geni\u015f olup bu analizlerle ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar, direkt arazi g\u00f6zlemleri \u015feklinde ve laboratuvarlarda deneysel kaya\u00e7 deformasyonu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile arazide g\u00f6zlenen yap\u0131lar\u0131n ili\u015fkisinin incelenmesiyle, de\u011fi\u015fik jeolojik y\u00f6ntemlerle (yeralt\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131) yap\u0131lar\u0131n incelenmesi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131d\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n en \u00f6nemlileri:<\/div>\n

     <\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n

      \n
    • \n
      Kaya\u00e7 veya yap\u0131lar\u0131n jeolojik haritalanmas\u0131<\/div>\n<\/li>\n
    • \u0130nce kesit \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla deforme olmu\u015f kayac\u0131n mineral oryantasyonlar\u0131n\u0131n incelenmesi<\/li>\n
    • Uydu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri \u00fczerinde k\u0131r\u0131kl\u0131 yap\u0131 \u015fekillerinin fotojeolojik \u00f6zelliklerinin incelenmesi ve bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n yorumlanmas\u0131d\u0131r.<\/li>\n<\/ul>\n

      b. Kinematik analizler<\/strong>: Detayl\u0131 deskriptif analizlerle elde edilmi\u015f olan verilere ba\u011fl\u0131d\u0131r. Kinematik analizlerin amac\u0131\/hedefi kaya\u00e7 k\u00fctlelerinin yerini, konumunu, boyut ve \u015feklini de\u011fi\u015ftiren translasyon, rotasyon, dilatasyon ve distorsiyon hareketlerinin yorumunu yapmakt\u0131r. Translasyon ve rotasyon hareketlerinde kaya\u00e7 k\u00fctlelerinin boyut veya \u015feklinde de\u011fi\u015fme olmaks\u0131z\u0131n, kaya\u00e7 k\u00fctlesinin konumunda ve\/veya yerinde de\u011fi\u015fme olur. Bununla birlikte, bir kaya\u00e7 k\u00fctlesi translasyon (yer de\u011fi\u015ftirme) ve\/veya rotasyon (d\u00f6nme) hareketi esnas\u0131nda hacim (dilatasyon) ve\/veya \u015fekil (distorsiyon) de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011frayabilir. Dilatasyon ve distorsiyondan dolay\u0131 k\u00fctledeki de\u011fi\u015fikliklerin de\u011ferlendirilmesi strain (deformasyon) analizlerinin temelidir.<\/p>\n

      Strain analizleri modern yap\u0131sal jeolojinin temelidir. Strain analizleri deformasyon esnas\u0131ndan de\u011fi\u015fmi\u015f jeolojik madde veya jeolojik k\u00fctlenin boyut ve \u015feklinin orijinal de\u011ferleriyle say\u0131sal olarak de\u011ferlendirilmesini gerektirir. Deformasyonu de\u011ferlendirmek gerilme analizleriyle ili\u015fkilidir.<\/p>\n

      c. Dinamik analizler<\/strong>: jeolojik yap\u0131lar\u0131n olu\u015fumunda rol oynayan kuvvet, stres ve mekanik s\u00fcre\u00e7leri yorumlar. Dinamik analizlerin inand\u0131r\u0131c\u0131, do\u011fru sonu\u00e7lar olabilmesi i\u00e7in yap\u0131lar\u0131n kinematik hareket \u015fekilleri ve fiziksel ve geometrik karakteristik \u00f6zelliklerinin a\u00e7\u0131klanmas\u0131 gereklidir. Bu analizlerin en b\u00fcy\u00fck yarar\u0131 deformasyonlara neden olan streslerin ba\u011f\u0131l b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerinin (de\u011ferlerinin) ve ger\u00e7ek konumlar\u0131n\u0131n tan\u0131mlanmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

      Jeoloji ve m\u00fchendislik jeolojisi literat\u00fcr\u00fc yap\u0131lar\u0131n k\u00f6kenlerinin, olu\u015fumlar\u0131n\u0131n yorumlanmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olan dinamik modellemelerden bahseder. Dinamik analizlerin temeli teorik ve deneysel ara\u015ft\u0131rmalara dayan\u0131r. Dinamik modellerin \u00e7o\u011fu ilke olarak ge\u00e7erlidir fakat \u00e7o\u011fu yap\u0131sal sistemler bir tek dinamik modelden daha \u00e7ok modelle tatmin edici bir \u015fekilde a\u00e7\u0131klanabilmelidir.<\/p>\n

      Yemek tariflerinde oldu\u011fu gibi yap\u0131lar ve yap\u0131sal sistemlerin geli\u015fimi i\u00e7in dinamik modeller d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir. Yemek tariflerinin pek \u00e7o\u011fu teorik tariflerin uygulanmas\u0131 ve tariflerin denenmesi sonucunda garantili \u00fcr\u00fcnler\/sonu\u00e7lar ortaya koyar. Bu nedenle, yakla\u015f\u0131k 2 milyar y\u0131l \u00f6nce olu\u015fmu\u015f yap\u0131sal sistemler i\u00e7in deformasyon \u015fartlar\u0131n\u0131n yorumlanmas\u0131 \u00e7ok g\u00fc\u00e7t\u00fcr.<\/p>\n

      Dinamik modellemelerde, d\u00fczenlenmi\u015f s\u0131cakl\u0131k, ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f bas\u0131n\u00e7, deformasyon h\u0131z\u0131 ve s\u0131v\u0131 bas\u0131nc\u0131 ko\u015fullar\u0131 alt\u0131nda kaya\u00e7lar\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck bir silindirik karotlar\u0131 \u00fczerinde uygulanan deneysel deformasyonlar yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n

      B\u00fcy\u00fck jeolojik yap\u0131lar\u0131n her birinin dinamik analizleri farkl\u0131 yap\u0131l\u0131r. Faylar ve fay \u015fekilleri yaln\u0131zca ger\u00e7ek kaya\u00e7lar kullan\u0131larak de\u011fil, kil gibi yumu\u015fak malzeme kullan\u0131larak da deneysel olarak incelenir. Faylar bilinen stres ve\/veya hareket ko\u015fullar\u0131n\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda yorumlanabilir.<\/p>\n

      II. GER\u0130LME (STRESS)<\/strong><\/p>\n

      D\u0131\u015f kuvvetlerin etkisi alt\u0131nda denge halinde bulunan bir kat\u0131 cismin i\u00e7inde, bu kuvvetlere kar\u015f\u0131 i\u00e7 kuvvetler meydana gelir. Cismin bir kesitindeki kuvvetlerin sonsuz k\u00fc\u00e7\u00fck bir y\u00fczey par\u00e7as\u0131na oran\u0131 bir limit de\u011fere yakla\u015f\u0131r. Bu limit de\u011fere cismin ele al\u0131nan noktas\u0131ndaki GER\u0130LME <\/strong>si ad\u0131 verilir.<\/p>\n

      Di\u011fer bir deyi\u015fle, kafi derecede k\u00fc\u00e7\u00fck bir y\u00fczey par\u00e7as\u0131 i\u00e7in, birim y\u00fczeye isabet eden kuvvete GER\u0130LME <\/strong>denir.<\/p>\n

      Bir cismin belirli bir kesitindeki gerilme, bir kesite dik (normal), di\u011feri paralel (te\u011fetsel) olmak \u00fczere iki bile\u015fene ayr\u0131larak incelenebilir.<\/p>\n

      II.1. Gerilme Tipleri<\/strong><\/p>\n

      D\u00f6rt \u00e7e\u015fit gerilme tipi olup bunlar: 1) Bas\u0131n\u00e7 gerilmesi (compressive stress), 2) \u00c7ekme gerilmesi (tensile stress), 3) Kuvvet-\u00e7ifti (couple) ve 4) Burulmad\u0131r (torsion) (\u015eekil II.1).<\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \u015eekil II.1. <\/strong>D\u00f6rt tip gerilme tipi. A) bas\u0131n\u00e7 gerilmesi, B) \u00e7ekme gerilmesi, C) Kuvvet-\u00e7ifti, D) Burulma
      \n<\/span><\/p>\n

      II.1.1. Bas\u0131n\u00e7 Gerilmesi (Compressive stress)<\/strong><\/p>\n

      Bir cisme uygulanan i\u00e7e y\u00f6nelmi\u015f gerilmelere bas\u0131n\u00e7 gerilmesi <\/strong>ad\u0131 verilir. Bu t\u00fcr gerilmenin cisimde meydana getirdi\u011fi de\u011fi\u015fiklikler:<\/p>\n

      – Boyu uzar, eni k\u0131sal\u0131r<\/p>\n

      – Kal\u0131nla\u015f\u0131r<\/p>\n

      – Hacimde k\u00fc\u00e7\u00fclme meydana gelir<\/p>\n

      – Y\u00fckselir<\/p>\n

      II.1.2. \u00c7ekme Gerilmesi (Tensile Stress)<\/strong><\/p>\n

      Bir cisme uygulanan, d\u0131\u015fa y\u00f6nelmi\u015f gerilmelere \u00e7ekme gerilmesi <\/strong>ad\u0131 verilir. Bu t\u00fcr gerilmenin cisimde meydana getirdi\u011fi de\u011fi\u015fiklikler:<\/p>\n

      – Boyu k\u0131sal\u0131r, eni uzar<\/p>\n

      – \u0130ncelir<\/p>\n

      – Hacimde bir geni\u015fleme meydana gelir<\/p>\n

      – \u00c7\u00f6ker<\/p>\n

      II.1.3. Kuvvet \u00c7ifti (Couple-shear)<\/strong><\/p>\n

      Birbirine z\u0131t y\u00f6nl\u00fc iki kuvvete kuvvet \u00e7ifti <\/strong>ad\u0131 verilir. Bu kuvvet \u00e7iftinin uygulanmas\u0131 ile cisimde:<\/p>\n

      – \u015eekil de\u011fi\u015fikli\u011fi meydana gelir<\/p>\n

      – Hacminde ve iki boyutlu halde y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcnde bir de\u011fi\u015fiklik olmaz<\/p>\n

      II.1.4. Burulma (Torsion)<\/strong><\/p>\n

      Bir cismin farkl\u0131 iki noktas\u0131na, cisme z\u0131t y\u00f6nde d\u00f6nmeler meydana getirecek t\u00fcrden kuvvetlerin uygulanmas\u0131 halinde cismin kazand\u0131\u011f\u0131 \u015fekil de\u011fi\u015ftirmeye burulma <\/strong>ad\u0131 verilir.<\/p>\n

      II. 2. Bir Noktadaki Gerilme ve Gerilme Bile\u015fenleri<\/strong><\/p>\n

      Bir nokta \u00fczerindeki gerilmelerin durumunu irdelemek i\u00e7in, bu kuvvetlerin sonsuz k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u00fcp\u00fcn merkezine etki yap\u0131yormu\u015f gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcz. Bu k\u00fcp \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck oldu\u011fu i\u00e7in uygulanan kuvvetin her y\u00fczeye e\u015fit miktarda etki yapmakta oldu\u011funu varsayar\u0131z.<\/p>\n

      Gerilmenin tan\u0131m\u0131na g\u00f6re X,Y ve Z- eksenlerindeki makaslama gerilmelerinin de dengede olmas\u0131 gerekir. Aksi takdirde cismimiz rotasyonal bir hareket yapacakt\u0131r. \u015eekil II.4.b yi inceledi\u011fimiz zaman makaslama gerilmelerinin iki\u015fer iki\u015fer e\u015fle\u015ftiklerini g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Bunlar e\u015fit b\u00fcy\u00fckl\u00fckte ters i\u015faretli gerilmelerdir. Bu y\u00fczden cisim \u00fczerindeki gerilme durumunu \u00e7\u0131karabilmek i\u00e7in 3 normal ve 3 makaslama gerilmesini bilmemiz yeterli olacakt\u0131r.<\/p>\n

      \"\"\"\"
      \n<\/strong><\/span><\/p>\n

                               \u015eekil II.2.                                                                                     \u015eekil II.3.<\/strong><\/span><\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

      \u015eekil II.4.<\/strong>
      \n<\/span><\/p>\n

      a. Birincil Gerilme Eksenleri<\/strong><\/p>\n

      Yap\u0131sal Jeoloji konular\u0131 i\u00e7erisinde geli\u015fig\u00fczel X,Y,Z eksenleri se\u00e7mek yerine makaslama gerilmelerinin etkilerinin 0 oldu\u011fu a, b, c gibi jeolojik yap\u0131ya (Z ekseninin yer\u00e7ekimi do\u011frultusunda, X ve Y ekseninin de yatay d\u00fczlemde bulunmas\u0131n\u0131n gerekmedi\u011fi) uygun eksenler se\u00e7mek yerinde olur. Makaslamalar\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 birbirine dik \u00fc\u00e7 d\u00fczlem \u00fczerindeki 3 adet normal gerilmeyi \u03c31<\/span>, \u03c32<\/span>, \u03c33<\/span><\/strong>, harfleri ile g\u00f6steririz.<\/p>\n

      \u03c31<\/span>\u2265 \u03c32 <\/span>\u2265\u03c33<\/span><\/strong><\/p>\n

      \u03c31 <\/span>en b\u00fcy\u00fck asal gerilmeyi temsil eder. Bu \u00fc\u00e7 gerilmeyi birbirine dik \u015fekilde y\u00f6nlendirdi\u011fimiz zaman ortaya \u00e7\u0131kan kapal\u0131 \u015fekle gerilme elipsoidi <\/strong>ad\u0131n\u0131 veririz (\u015eekil II.5).<\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

      \u015eekil II.5. <\/strong>Gerilme elipsoyidi
      \n<\/span><\/p>\n

      Do\u011fada kaya k\u00fctleleri \u00fczerine uygulanan gerilmeler \u00fc\u00e7 boyutta e\u015fitsiz bir durum sergilerler. Bir kaya k\u00fctlesinin bir do\u011frultu y\u00f6n\u00fcnde bas\u0131nca u\u011framas\u0131, bu do\u011frultuya dik bir d\u00fczlem \u00fczerinde yine iki do\u011frultuda \u00e7ekme gerilmelerinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na yol a\u00e7ar.<\/p>\n

      Yap\u0131sal jeoloji \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda bas\u0131n\u00e7 gerilmesi pozitif olarak, \u00e7ekme gerilmesi negatif olarak ele al\u0131n\u0131r.<\/p>\n

      b. Gerilme Alan\u0131 ve Gerilme Yollar\u0131 (Stress field and stress trajectories)<\/strong><\/p>\n

      Gerilmeler kaya k\u00fctlelerinin b\u00fct\u00fcn\u00fc \u00fczerinde etkili olurlar. Bu gerilmelerin tesir g\u00f6sterdi\u011fi alana gerilme alan\u0131 <\/strong>denir. Bu alan i\u00e7erisinde geli\u015fen gerilmelerin n\u00fcmerik olarak e\u015fde\u011ferli olanlar\u0131 \u00e7izgilerle birle\u015ftirilerek e\u015f gerilme yollar\u0131 <\/strong>elde edilir. E\u015f gerilme \u00e7izgilerinin birbirlerini kesti\u011fi noktalara d\u00fc\u011f\u00fcm noktalar\u0131 <\/strong>denir. Bu noktalarda gerilme elipsoidinin \u00f6zelli\u011fine uygun olarak gerilme \u00e7izgileri birbirine dik olarak d\u00fczenlenir. Gerilmelerin bir k\u00fctle i\u00e7erisinde tatbik noktas\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131k\u00e7a azalaca\u011f\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda gerilme \u00e7izgileri k\u00fctle i\u00e7erisinde a\u015fa\u011f\u0131 do\u011fru e\u011fimlenecek \u015fekilde seyrederler. Bir sahada faylar\u0131n, k\u0131vr\u0131m eksenlerinin ve dayklar\u0131n y\u00f6nelimleri dikkate al\u0131nmak suretiyle kompresyon ve geni\u015fleme y\u00f6nleri saptanarak o noktalarda gerilme elipsoidinin durumu belirlenebilir. Daha sonra bu noktalar\u0131n birbirleriyle \u00e7izgilerle birle\u015ftirilmesiyle k\u00fctle i\u00e7erisindeki e\u015f gerilme \u00e7izgileri ortaya \u00e7\u0131kabilir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu \u00e7al\u0131\u015fmalar \u00f6zellikle neotektonik (g\u00fcncel-yeni tektonik) ama\u00e7l\u0131 olarak, levhalar\u0131n hangi b\u00f6lgelerinin ne t\u00fcr gerilme rejimleri alt\u0131nda bulundu\u011funu anlamak i\u00e7in yap\u0131lmaktad\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ana amac\u0131 sismotektonik analizler olmaktad\u0131r. Yine bug\u00fcn bu t\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 matematiksel hale sokmu\u015f olan b\u00fcy\u00fck projeler d\u00fcnya \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir. \u00d6rne\u011fin GPS (Global Positioning System) projesi ile uydulardan yer istasyonlar\u0131n\u0131n konumlar\u0131n\u0131 zamana kar\u015f\u0131 saptamak suretiyle k\u00fc\u00e7\u00fck levha par\u00e7ac\u0131klar\u0131n\u0131n veya yerkabu\u011fu kompart\u0131manlar\u0131n\u0131n birbirlerine g\u00f6re oransal hareketleri \u00f6l\u00e7\u00fclebilmekte, kayma h\u0131zlar\u0131 hesaplanabilmektedir. Bu \u015fekilde s\u0131k\u0131\u015fan b\u00f6lgelerde potansiyel enerji birikimi ile sal\u0131nmas\u0131ndaki periyodisite gibi konular\u0131n \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 deprem risk analizlerine imk\u00e2n verebilece\u011fi gibi, jeolojik olaylar\u0131n mekanizmalar\u0131n\u0131n iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131na da yol a\u00e7maktad\u0131r. Bu da ge\u00e7mi\u015f jeolojik olaylar\u0131n yorumlanmas\u0131nda kullan\u0131lacak d\u00fc\u015f\u00fcnce yollar\u0131n\u0131 belirlemektedir.<\/p>\n

      III. DEFORMASYON (STRAIN)<\/strong><\/p>\n

      Deformasyon, gerilmelerin neden oldu\u011fu sonu\u00e7 etkidir. Deformasyon translasyon (yer de\u011fi\u015ftirme), rotasyon (d\u00f6nme), dilatasyon (hacim de\u011fi\u015fikli\u011fi) ve\/veya distorsiyon (\u015fekil-bi\u00e7im de\u011fi\u015fikli\u011fi) \u015feklinde olabilir (\u015eekil III.1). Bir k\u00fctledeki deformasyon hem dilatasyon hem de distorsiyon kombinasyonu \u015feklinde olabilir.<\/p>\n

      \"\"\"\"<\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

      \u015eekil III.1. <\/strong>\u015eekil de\u011fi\u015ftirme (a), yer de\u011fi\u015ftirme ve rotasyon (b) \u015feklinde g\u00f6r\u00fclen deformasyonlar
      \n<\/span><\/p>\n

      \u0130zotropik bir k\u00fctlede, k\u00fctle \u00fczerindeki ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f bas\u0131n\u00e7ta meydana gelecek de\u011fi\u015fiklikler dilatasyon \u015feklinde deformasyonlara yol a\u00e7ar. Ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f bas\u0131n\u00e7ta artma olursa cismin boyutlar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fclerek hacmi azal\u0131r (negatif dilatasyon<\/strong>). Bas\u0131nc\u0131n azalmas\u0131 halinde ise pozitif dilatasyon <\/strong>geli\u015fecektir (\u015eekil III.2, 3).<\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

      \u015eekil III.2. <\/strong>Bas\u0131n\u00e7ta meydana gelen de\u011fi\u015fikliklerin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 hacim de\u011fi\u015fiklikleri (dilatasyon)
      \n<\/span><\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \u015eekil III.3. <\/strong>Taneler aras\u0131ndaki bo\u015flu\u011fun azalmas\u0131 veya kapanmas\u0131 (a), bas\u0131n\u00e7 sol\u00fcsyonlar\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131 (b) ve k\u0131r\u0131klar\u0131n olu\u015fmas\u0131 ile meydana gaelen hacim de\u011fi\u015fiklikleri<\/span><\/p>\n

      Cismimiz \u015fayet y\u00f6nlenmi\u015f kuvvetlerin etkisi alt\u0131nda kal\u0131rsa distorsiyon <\/strong>\u015feklinde deformasyon geli\u015fir (\u015eekil III.4). Cisimlerde meydana gelecek bu \u015fekil de\u011fi\u015fikli\u011fi y\u00fck\u00fcn miktar\u0131na, elastik parametrelere ve cismin \u015fekline ba\u011fl\u0131d\u0131r. B\u00fct\u00fcn jeolojik yap\u0131lar belirli t\u00fcrdeki bir gerilme rejimi ve bunun neden oldu\u011fu deformasyonla geli\u015firler. Do\u011fadaki bu yap\u0131lar\u0131 inceleyerek gerilmelerin analizini yapabildi\u011fimiz gibi, deformasyon s\u0131ras\u0131nda hangi a\u015famalar\u0131n ge\u00e7irilmi\u015f oldu\u011funu da yorumlayabiliriz. Yap\u0131sal jeolojide bu analizleri yapmak i\u00e7in ele al\u0131nan jeolojik unsurlar: k\u0131vr\u0131mlar, faylar, tektono- sedimanter k\u00f6kenli yap\u0131lar, olistolit, olistostromlar, melanj kamalar\u0131, y\u0131\u011f\u0131\u015f\u0131m prizmalar\u0131, \u00e7atlaklar, ba\u015fta dayklar olmak \u00fczere her t\u00fcr magmatik sokulumlar, \u00e7izgisel yap\u0131lar ve bir katman i\u00e7indeki deformasyonun kendilerine yans\u0131yarak onlar\u0131 y\u00f6nlendirdi\u011fi, y\u00f6nlenmi\u015f veya k\u0131r\u0131klanm\u0131\u015f fosiller, uzam\u0131\u015f \u00e7ak\u0131llar, deforme olmu\u015f oolitlerdir. Bunlar\u0131n y\u00f6nelimleri ve k\u00fctle i\u00e7eresindeki konumlar\u0131 bize makro veya mikro \u00f6l\u00e7ekte yap\u0131sal-tektonik analizler yapma imk\u00e2n\u0131 verir (\u015eekil III.5).<\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \u015eekil III.4. <\/strong>Deformasyon neticesinde Brachiopod (a) ve Trilobit cephalonda (b) olu\u015fan \u015fekil de\u011fi\u015fikli\u011fi (Hatcher 1995)
      \n<\/span><\/p>\n

      \"\"
      \n<\/span><\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

      \u015eekil III.5. <\/strong>Trilobitlerin kullan\u0131larak deformasyonun (strain) belirlenmesi (Hatcher 1995)
      \n<\/span><\/p>\n

      III. 1. Homojen ve inhomojen deformasyon<\/strong><\/p>\n

      Homojen deformasyon<\/strong>, deformasyon miktar\u0131n\u0131n k\u00fctlenin her taraf\u0131nda ayn\u0131 olma halidir. Bir jeolojik k\u00fctle i\u00e7inde deformasyonun homojen karakterde geli\u015fmi\u015f oldu\u011funu o k\u00fctle i\u00e7inde ele alaca\u011f\u0131m\u0131z bir tak\u0131m d\u00fc\u015f\u00fcnsel \u00e7izgilerin paralelliklerini korumu\u015f oldu\u011funu g\u00f6zlemekle ortaya \u00e7\u0131kartabiliriz. Tersine olarak inhomojen deformasyonda <\/strong>bu paralelli\u011fin kayboldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz (\u015eekil \"\"III.6).<\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

      \u015eekil III.6. <\/strong>Homojen (a), inhomojen (b) deformasyon(Hatcher 1995)<\/span><\/p>\n

      III. 2. Deformasyonun \u00f6l\u00e7\u00fclmesi<\/strong><\/p>\n

      Deformasyon iki \u015fekilde \u00f6l\u00e7\u00fclebilir. Birincisinde mostralar \u00fczerinde g\u00f6zleyece\u011fimiz bir \u00e7izginin boyundaki de\u011fi\u015fme incelenir. Di\u011fer y\u00f6ntemde ise daha \u00f6nce miktar\u0131n\u0131 bildi\u011fimiz iki \u00e7izgi aras\u0131nda kalan a\u00e7\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fimi incelenir. Deformasyon her iki de\u011fi\u015fimin bir kombinasyonu \u015feklinde de olabilir.<\/p>\n

      III.2.1. Lineer deformasyon (Linear strain)<\/strong><\/p>\n

      a. Uzama (Elongation)<\/strong><\/p>\n

      e <\/em>= \u2113-\u2113o <\/span>\/ \u2113o <\/span>\u2113 = uzamadan sonraki boy<\/p>\n

      \u2113 o <\/span>= orijinal boy<\/p>\n

      e > 0 ise uzama (elongasyon)<\/p>\n

      e < 0 ise k\u0131salma (shortening)<\/p>\n

      Uzunlu\u011funda de\u011fi\u015fim meydana gelmi\u015f bir jeolojik unsurun orijinal boyunun bilinmemesi g\u00fc\u00e7l\u00fck yarat\u0131r. Bu nedenle uygun jeolojik unsurlar\u0131n (\u00f6zellikle fosillerin) sahip olduklar\u0131 bir tak\u0131m oranlar\u0131n incelenmesi daha uygulanabilir bir y\u00f6ntemdir. \u00d6rne\u011fin bir fosilin en ve boyu aras\u0131ndaki orandaki de\u011fi\u015fimin incelenmesi bize fosilin ve i\u00e7inde bulundu\u011fu jeolojik k\u00fctlenin uzama veya k\u0131salma miktar\u0131n\u0131 ve y\u00f6nelimi hakk\u0131nda fikir verebilir.<\/p>\n

      b. Kuadratik elangasyon<\/strong><\/p>\n

      \u00c7izgilerin uzunluklar\u0131ndaki de\u011fi\u015fme i\u00e7in di\u011fer bir a\u00e7\u0131klama da kuadratik elangasyondur (quadratic elongation). Bu \u03bb ile g\u00f6sterilir ve;<\/p>\n

      \u03bb =(\u2113 \/ \u2113o<\/span>)2 <\/span>= (1+e)2 <\/span>\u015feklinde ifade edilir.<\/p>\n

      Burada e ve \u03bb boyutsuz kantitelerdir ki, deformasyonun de\u011fi\u015fik do\u011frultularda \u00f6l\u00e7\u00fclmesiyle elde edilirler.<\/p>\n

      III.2.2. Makaslama deformasyonu (shear strain)<\/strong><\/p>\n

      Birbirine paralel, ancak z\u0131t y\u00f6nde ve de\u011fi\u015fik de\u011ferlerdeki kuvvetleri nedeniyle olu\u015fan deformasyon<\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      (\u015eekil III. 7). \u03b3 ile g\u00f6sterilir ve;<\/p>\n

      \u03b3 = tan \u03a8 \u015feklinde ifade edilir.<\/p>\n

      \u03a8 : rotasyon a\u00e7\u0131s\u0131<\/p>\n

      \u015eekil III. 7. <\/strong>Makaslama deformasyonu (Hatcher 1995)
      \n<\/span><\/p>\n

      III. 3. Birincil deformasyon eksenleri ve deformasyon elipsoidi<\/strong><\/p>\n

      Deformasyonun tan\u0131mlanmas\u0131 ve irdelenmesi i\u00e7in en uygun yol, birbirine dik ana deformasyon eksenlerini se\u00e7mektir. Bunlar kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak en b\u00fcy\u00fck, orta ve en k\u00fc\u00e7\u00fck uzama do\u011frultular\u0131na paraleldir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi deformasyonda jeolojik unsurlar\u0131n boylar\u0131ndaki uzama pozitif olarak kabul edilmektedir. Bu y\u00fczden gerilme ve deformasyon elipsoidlerinin konumlar\u0131 birbirine diktir. En b\u00fcy\u00fck deformasyona paralel en k\u00fc\u00e7\u00fck gerilme y\u00f6nlenir. Gerilme elipsoidinkine benzer \u015fekilde burada da a\u00e7\u0131sal deformasyonu ekarte edebilmek i\u00e7in bir x, y, z uzay koordinat sistemi yerine pozisyonunu kendimizin ayarlayaca\u011f\u0131 a, b, c gibi a\u00e7\u0131sal makaslamalar\u0131n g\u00f6r\u00fclmedi\u011fi eksenler se\u00e7eriz. Bu eksenlerin olu\u015fturdu\u011fu kapal\u0131 \u015fekle deformasyon elipsoidi <\/strong>ad\u0131n\u0131 veriyoruz (\u015eekil III.8, 9).<\/p>\n

      \u00c7ok genel olarak yeryuvar\u0131n\u0131n kompresif rejim egemenli\u011findeki b\u00f6lgelerinde deformasyon eksenlerinin en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc yer y\u00fcz\u00fcne dik konumdad\u0131r. Bu bize, burada uzaman\u0131n d\u00fc\u015fey do\u011frultuda geli\u015fti\u011fini ve kabu\u011fun kal\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade eder (k\u0131vr\u0131ml\u0131 da\u011f s\u0131ralar\u0131n\u0131n meydana gelmesi). Tersine olarak geni\u015flemeli b\u00f6lgelerde en b\u00fcy\u00fck deformasyon ekseni yere paralel durumdad\u0131r. Kabu\u011fun bu \u015fekilde yanlara \u00e7ekilerek uzamas\u0131 kabu\u011fun incelmesini sonu\u00e7lar. Bu da beraberinde, \u00f6rne\u011fin jeotermal gradyan\u0131n y\u00fckselmesi, giderek volkanik etkinli\u011fin olu\u015fumu, kabu\u011fun o k\u0131sm\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6kmesi (riftle\u015fmesi), denizin bu k\u0131s\u0131mlar\u0131 kaplamas\u0131 (transgresyon) gibi jeolojik olaylar\u0131 g\u00fcndeme getirebilir.<\/p>\n

      \"\"\"\"<\/p>\n

      \u015eekil III.8.                 <\/span>             \u015eekil III.9.<\/strong>
      \n<\/span><\/p>\n

      III.4. Saf makaslama (pure shear) ve basit makaslama (simple shear)<\/strong><\/p>\n

      Bir jeolojik k\u00fctledeki deformasyon s\u0131ras\u0131nda bir yamulma \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc (strain marker) kullanmak suretiyle x, y, z eksenlerinin konumlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmedi\u011fini anlayabilirsek bu durumda k\u00fctlede d\u00f6nmesiz bir deformasyon meydana geldi\u011fini, bir a\u00e7\u0131sal bozunma olmaks\u0131z\u0131n \u00e7izgilerin yaln\u0131zca boyutlar\u0131nda de\u011fi\u015fiklikler meydana gelerek bi\u00e7im bozulmas\u0131n\u0131n olu\u015ftu\u011funu anlayabiliriz. B\u00f6yle bir deformasyona saf makaslama deformasyonu <\/strong>denir (\u015eekil III.10).<\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \u015eekil III.10. <\/strong>Saf makaslama a) kesit, b) blok diyagram (Hatcher 1995)<\/span><\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \u015eekil III.11. <\/strong>Basit makaslama a) kesit, b) blok diyagram (Hatcher 1995).<\/span><\/p>\n

      Tersine olarak eksenlerin konumlar\u0131 de\u011fi\u015firse, yani bir a\u00e7\u0131sal makaslama deformasyonu s\u00f6z konusu olursa, bu durumda meydana gelen deformasyona da basit makaslama <\/strong>ad\u0131 verilir (\u015eekil III. 11).<\/p>\n

      IV. KAYALARIN MEKAN\u0130K DAVRANI\u015eLARI<\/strong><\/p>\n

      IV.1 Kayalar\u0131n davran\u0131\u015f \u015fekilleri<\/strong><\/p>\n

      Yery\u00fcz\u00fcnde g\u00f6zleyebildi\u011fimiz jeolojik kayalara bakacak olursak, bunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n \u00e7atlay\u0131p, k\u0131r\u0131l\u0131p yar\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k, di\u011fer bir k\u0131sm\u0131n\u0131n k\u0131vr\u0131l\u0131p b\u00fck\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcr\u00fcz.<\/p>\n

      Ayn\u0131 kaya cinsinde hem k\u0131vr\u0131lma hem de k\u0131r\u0131lma g\u00f6rebildi\u011fimize g\u00f6re, bu de\u011fi\u015fik yap\u0131 tipleri farkl\u0131 ko\u015fullar alt\u0131nda olu\u015fmu\u015f olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

      De\u011fi\u015fik gerilme ve s\u0131cakl\u0131k ko\u015fullar\u0131 alt\u0131nda cisimlerin davran\u0131\u015flar\u0131 \u00fc\u00e7 ana gruba ayr\u0131l\u0131r: (1) Elastik davran\u0131\u015f (elastic behaviour), (2) Plastik davran\u0131\u015f (plastic behaviour), (3) Viskoz davran\u0131\u015f (viscous behaviour). Bu ana gruplar aras\u0131nda “elasto-plastik” (elastico-plastic), “plastiko-viskoz” (plastico- viscous) olarak isimlendirilen ge\u00e7i\u015f b\u00f6lgeleri de vard\u0131r (\u015eekil IV. 1.).<\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \u015eekil IV.1<\/strong>. \u0130deal mekanik modeller ve de\u011fi\u015fik karakterdeki mekanik davran\u0131\u015flar\u0131n gerilme-deformasyon grafikleri (Hatcher,\"\"1995)
      \n<\/span><\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \u015eekil IV.2. <\/strong>Yer k\u00fcrenin kabuk (crust), ve magma (magma) kesimindeki malzemenin davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6steren diyagramlar (Hatcher 1995)
      \n<\/span><\/p>\n

      IV.1.1 Elastik davran\u0131\u015f \/ elastik cisim<\/strong><\/p>\n

      \u00c7ubuk \u015feklinde bir cismin \u00fczerine, aralar\u0131ndaki uzakl\u0131k \u2113 olan iki A ve B noktas\u0131 i\u015faretleyerek cisme iki ucundan bir \u00e7ekme gerilmesi uygulayal\u0131m. Belirli bir gerilme de\u011feri i\u00e7in cismin boyunda \u2206\u2113 <\/em>kadarl\u0131k bir uzama meydana gelecektir.<\/p>\n

      Bu deformasyonu uygulayan y\u00fck\u00fcn fonksiyonu olarak bir grafik \u00fczerine i\u015faretleyelim. \u00c7e\u015fitli y\u00fckler i\u00e7in elde edilen deformasyonlar\u0131n i\u015faretlenmesi ile bir gerilme-deformasyon grafi\u011fi <\/strong>(stress-strain diagram) elde edilir (\u015eekil IV. 3, 4).<\/p>\n

      \u0130ncelenen cisim, belirli bir gerilme de\u011ferine kadar y\u00fcklendikten sonra, y\u00fck\u00fcn kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ile yine eski boyutunu kazan\u0131yor, yani cisim \u00fczerine i\u015faretledi\u011fimiz uzakl\u0131k yine \u2113 <\/em>ise, b\u00f6yle cisme elastik cisim <\/strong>denir.<\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \u015eekil IV.3. <\/strong>Elastik cismin gerilme-deformasyon grafi\u011fi                                                                \u015eekil IV.4. <\/strong>K\u0131r\u0131lgan (brittle) cismin gerilme-deformasyon grafi\u011fi. Yield strength<\/strong>: yenilme dayan\u0131m\u0131, rupture<\/strong>: kopma, elastic limit: <\/strong>elastiklik s\u0131n\u0131r\u0131.
      \n<\/span><\/p>\n

      Elastik cisimlerin gerilme-deformasyon grafikleri bir do\u011fru \u015feklindedir. Bu \u00f6zellik “HookeKanunu”nda ifadesini bulur.<\/p>\n

      Hooke Kanunu: <\/strong>M\u00fckemmel elastik <\/strong>bir cisimde deformasyon gerilmenin lineer bir fonksiyonudur (\u015eekil IV. 3).<\/p>\n

      B\u00fct\u00fcn elastik cisimler ancak belirli bir gerilme de\u011ferine kadar muhafaza edilebilirler. Bu s\u0131n\u0131r gerilmesine elastiklik s\u0131n\u0131r\u0131 <\/strong>(elastic limit) denir (\u015eekil IV. 4). Bu s\u0131n\u0131r\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131 halinde y\u00fck kald\u0131r\u0131ld\u0131ktan sonra cisimde bir miktar deformasyon kal\u0131r; bu deformasyona kal\u0131c\u0131 deformasyon <\/strong>(permanent strain) denir. Kal\u0131c\u0131 deformasyonun kazan\u0131lmas\u0131 halinde gerilme-deformasyon e\u011frisinde y\u00fck\u00fcn yava\u015f yava\u015f azalt\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131 gelen geri d\u00f6nme ayn\u0131 yoldan olmaz. Gerilmenin belirli bir de\u011ferinde cisim k\u0131r\u0131l\u0131r (\u015eekil IV. 5).<\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \u015eekil IV.5. <\/strong>\u00c7evresel bas\u0131n\u00e7 alt\u0131nda deformasyona u\u011frayan kire\u00e7ta\u015f\u0131n\u0131n gerilim-deformasyon diyagram\u0131. A, Platik deformasyonun ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 nokta. B, eksenel y\u00fck\u00fcn kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 nokta. C e\u011frisi, ikinci y\u00fckleme. D e\u011frisi, plastik deformasyon. E, kopma noktas\u0131. Yield strength<\/strong>: yenilme dayan\u0131m\u0131. Strain hardening<\/strong>: deformasyon sertle\u015fmesi. Ultimate strength<\/strong>: nihai dayan\u0131m s\u0131n\u0131r\u0131. Rupture strength<\/strong>: kopma dayan\u0131m\u0131.<\/span><\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \u015eekil IV.6. <\/strong>De\u011fi\u015fik deformasyon tiplerini g\u00f6steren gerilme-deformasyon grafi\u011fi. A) Elastik deformasyon (k\u0131r\u0131lgan cisim), B) M\u00fckemmel plastik deformasyon (plastik cisim), C) Birim deformasyon sertle\u015fmesi (strain hardening) g\u00f6steren plastik deformasyon (s\u00fcn\u00fcml\u00fc cisim), D) Tipik plastik deformasyon (s\u00fcn\u00fcml\u00fc cisim)
      \n<\/span><\/p>\n

      Baz\u0131 cisimler elastik limiti takip eden \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck bir deformasyondan sonra k\u0131r\u0131l\u0131r. Bu t\u00fcr cisimlere “gevrek<\/strong>” (Brittle) cisim denir. Di\u011fer bir k\u0131s\u0131m cisim ise elastik limiti a\u015ft\u0131ktan sonra plastik deformasyon g\u00f6sterir, bu nedenle elastik limit ile kopma aras\u0131ndaki deformasyon olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Bu t\u00fcr cisimlere s\u00fcn\u00fcml\u00fc <\/strong>(Ductile) ad\u0131 verilir.<\/p>\n

      IV.1.2. Plastik davran\u0131\u015f \/ plastik cisim:<\/strong><\/p>\n

      Gerilmenin sonlu bir de\u011feri i\u00e7in, gerilme artmaks\u0131z\u0131n deformasyonun s\u00fcrekli olarak artt\u0131\u011f\u0131 cisimlere m\u00fckemmel plastik cisim <\/strong>ler ad\u0131 verilir.<\/p>\n

      M\u00fckemmel plastik cisimlerde gerilme deformasyonun h\u0131z\u0131na da ba\u011fl\u0131 de\u011fildir; gerilme-deformasyon e\u011frileri yatay bir \u00e7izgiden ibarettir.<\/p>\n

      \u00c7o\u011fu cisim bu s\u00fcrekli deformasyona belirli bir gerilme de\u011ferinden sonra ula\u015f\u0131r ve cisimde akma ba\u015flar. Di\u011fer bir de\u011fi\u015fle k\u00fc\u00e7\u00fck gerilme de\u011ferleri i\u00e7in elastik bir cisim gibi davranan numune, belirli bir gerilme de\u011ferinden sonra (elastiklik s\u0131n\u0131r\u0131) lineer deformasyon halinden ayr\u0131l\u0131r. Gerilme daha da artt\u0131r\u0131l\u0131rsa cisimde devaml\u0131 deformasyon yani uniform akma <\/strong>ba\u015flar.<\/p>\n

      Kaya\u00e7larda uniform akman\u0131n \u00fc\u00e7 de\u011fi\u015fik mekanizmas\u0131 vard\u0131r:<\/p>\n

      a. Gran\u00fclasyon<\/p>\n

      b. Taneler i\u00e7i (\u0130ntragranular) kayma<\/p>\n

      c. Lokal ergime ve yeniden kristallenme<\/p>\n

      a. Gran\u00fclasyonda <\/strong>akma, taneler aras\u0131 hareketler s\u0131ras\u0131nda \u00e7o\u011fu tanelerin g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclemeyecek derecede ince \u00e7atlaklarla pek k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7alara ayr\u0131lmas\u0131 ile olur. Bu akma t\u00fcr\u00fcnde s\u00fcrt\u00fcnme \u00f6nemlidir.<\/p>\n

      b. Taneler i\u00e7i kaymada<\/strong>, kristal i\u00e7inde meydana gelen bir kayma y\u00fczeyi \u00fczerinde bir hareket meydana gelir. Bu hareket iki t\u00fcrl\u00fcd\u00fcr:<\/p>\n

      Translasyon kaymas\u0131<\/p>\n

      \u0130kizlik kaymas\u0131<\/p>\n

      Translasyon kaymas\u0131nda <\/strong>birbirine paralel d\u00fczlemler ile ayr\u0131lan par\u00e7alar\u0131n her biri birbirine nazaran r\u00f6latif hareketler yaparlar. Bu t\u00fcrden bir plastik deformasyon sonucu kristal \u015fekil de\u011fi\u015ftirir.<\/p>\n

      \u0130kizlik kaymas\u0131nda <\/strong>bir kristalin belirli bir kristalografik d\u00fczlemi \u00fczerindeki atomik dizilerin bir k\u0131sm\u0131, di\u011fer k\u0131sm\u0131ndan bir makaslama hareketi ile ayr\u0131l\u0131r. Bu ayr\u0131lma s\u0131ras\u0131nda ayr\u0131lan k\u0131s\u0131mdaki atom \u015febekesi \u015fekil de\u011fi\u015ftirir. Bu kayman\u0131n sonucunda kristalde ikizlik te\u015fkil eder.<\/p>\n

      c. <\/strong>\u00dcniform akman\u0131n bir di\u011fer t\u00fcr\u00fc de lokal ergime ve yeniden kristallenme <\/strong>dir. Uygun bas\u0131n\u00e7 ve s\u0131cakl\u0131k alt\u0131nda malzeme i\u00e7inde lokal ergime meydana gelir. Yeni kristallenme s\u0131ras\u0131nda bu kristaller bas\u0131nc\u0131n minimum oldu\u011fu do\u011frultularda uzarlar. Bu belirli do\u011frultulardaki uzamalar cisimde \u00fcniform bir akma meydana getirir.<\/p>\n

      IV.1.3. Viskoz Davran\u0131\u015f<\/strong><\/p>\n

      Viskoz cisimler m\u00fckemmel ak\u0131\u015fkanlarla kat\u0131lar aras\u0131nda yer al\u0131r. Bu cisimler kendi a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131 ile dahi, zamana ba\u011fl\u0131 bir deformasyon g\u00f6sterirler. \u00c7atlak bir bidondan asfalt\u0131n s\u0131zmas\u0131 gibi.<\/p>\n

      IV.2. Cisimlerin Davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 Kontrol Eden Fakt\u00f6rler<\/strong><\/p>\n

      \u00c7evresel bas\u0131n\u00e7 (confining pressure) ve y\u00fckleme h\u0131z\u0131, S\u0131cakl\u0131k (temperature), Sol\u00fcsyonlar, Zaman (time), Bo\u015fluk bas\u0131nc\u0131 (pore pressure), Anizotropi ve inhomojenite kayalar\u0131n davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 kontrol eden \u00f6nemli fakt\u00f6rlerdir.<\/p>\n

      IV.2.1. \u00c7evresel bas\u0131n\u00e7 <\/strong>yerin derinliklerinde artar. KB \u2191 Diren\u00e7 \u2191<\/p>\n

      Y\u00fckleme h\u0131z\u0131 \u2191 Diren\u00e7 \u2191<\/p>\n

      Kaya\u00e7lar yery\u00fcz\u00fcnde \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir plastik deformasyonu takiben yenildikleri halde, yerin derinliklerinde uzun bir plastik davran\u0131\u015f hareketi g\u00f6stereceklerdir ve y\u00fcksek ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f bas\u0131n\u00e7 y\u00fcz\u00fcnden daha y\u00fcksek dirence sahip olacaklard\u0131r (\u015eekil IV. 7, 8, 9, 10, 11).<\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \u015eekil IV-7<\/strong>. \u00dc\u00e7 eksenli testte olu\u015fan makaslama y\u00fczeyleri. a) Atmosferik ko\u015fullarda yenilme, b) 35 kg\/cm<\/span>-2 <\/span>\u00e7evresel bas\u0131n\u00e7 alt\u0131nda y\u00fczde 1 deformasyon, c) 100 kg\/cm<\/span>-2 <\/span>\u00e7evresel bas\u0131n\u00e7 alt\u0131nda y\u00fczde 2 deformasyon, d) 210 kg\/cm<\/span>-2 <\/span>\u00e7evresel bas\u0131n\u00e7 alt\u0131nda y\u00fczde 12,5 deformasyon (Paterson 1958, Badgley 1965 te).
      \n<\/span><\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \u015eekil IV-8<\/strong>. Y\u00fczde yirmi deformasyon olu\u015fturan de\u011fi\u015fik \u00e7evresel bas\u0131nc alt\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan \u015fekil de\u011fi\u015fiklikleri. a) Deformasyona u\u011framam\u0131\u015f, b) 280 kg\/cm<\/span>-2 <\/span>\u00e7evresel bas\u0131n\u00e7 alt\u0131nda, c) 460 kg\/cm<\/span>-2 <\/span>\u00e7evresel bas\u0131n\u00e7 alt\u0131nda, d) 1000 kg\/cm<\/span>-2 <\/span>\u00e7evresel bas\u0131n\u00e7 alt\u0131nda (Paterson 1958, Badgley 1965 te).
      \n<\/span><\/p>\n

      \"\"\"\"<\/p>\n

      \u015eekil IV.9. <\/strong>De\u011fi\u015fen \u00e7evresel bas\u0131nc\u0131n Solenhofen kire\u00e7ta\u015f\u0131 \u015eekil IV.10. <\/strong>\u00c7evresel bas\u0131nc\u0131n de\u011fi\u015fik kaya \u00e7e\u015fitleri \u00fczerindeki \u00fczerindeki etkisi.
      \n<\/span><\/p>\n

       <\/p>\n

      VI.2.2. S\u0131cakl\u0131k<\/strong><\/p>\n

      S\u0131cakl\u0131k de\u011fi\u015fimleri de kaya\u00e7lar\u0131n direncini de\u011fi\u015ftirir. T \u2191 Diren\u00e7 \u2193<\/p>\n

      Yery\u00fcz\u00fcnde veya s\u0131\u011f derinliklerde kaya\u00e7lar i\u00e7in plastik deformasyon s\u00f6z konusu olmasa da, derinlerde yaln\u0131z s\u0131cakl\u0131k artmas\u0131yla bile kaya\u00e7lar daha kolay plastik davran\u0131\u015fa ge\u00e7ebilmektedirler (\u015eekil IV.12).<\/p>\n

      \"\"                           \"\"<\/p>\n

      \u015eekil IV.11. <\/strong>Baz\u0131 kaya\u00e7lar\u0131n de\u011fi\u015fen \u00e7evresel bas\u0131n\u00e7 alt\u0131ndaki                                            \u015eekil IV.12. <\/strong>Is\u0131 ve s\u0131v\u0131lar\u0131n mermerin deformasyonu \u00fczerindeki s\u00fcn\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc (ductility)
      \n<\/span><\/p>\n

      IV.2.3. Sol\u00fcsyonlar\u0131n etkisi<\/strong><\/p>\n

      Kaya\u00e7lar\u0131n deformasyonu s\u0131ras\u0131nda bo\u015fluklar\u0131nda gezinen sol\u00fcsyonlarla kaya\u00e7 aras\u0131nda etkile\u015fimler meydana gelir. Bu etkile\u015fim \u00f6zellikle metamorfik kaya\u00e7larda yo\u011fundur. Kayac\u0131n \u00e7atlaklar\u0131nda gezinen sol\u00fcsyonlar\u0131n cinsi, direnci etkiler ve meydana gelecek bi\u00e7im bozulmas\u0131n\u0131n \u015fiddetini tayin eder. S\u0131v\u0131n\u0131n yo\u011funluk ve viskozitesinin artmas\u0131 kayac\u0131 daha \u00e7abuk yamulmaya ve kopmaya g\u00f6t\u00fcr\u00fcr (\u015eekil IV. 12).<\/p>\n

      IV.2.4. Zaman<\/strong><\/p>\n

      Jeolojik olaylar \u00e7ok b\u00fcy\u00fck zaman s\u00fcre\u00e7lerinde meydana gelir. Genellikle malzemenin deformasyonu gerilmenin uygulanma s\u00fcrecine de ba\u011fl\u0131d\u0131r. Yeryuvar\u0131 k\u0131sa periyotlu etkilenmelere kar\u015f\u0131 elastik ve rijid, uzun s\u00fcreli etkilenmeler kar\u015f\u0131s\u0131nda ise plastik davran\u0131\u015f g\u00f6sterir.<\/p>\n

      IV.2.5. Bo\u015fluk bas\u0131nc\u0131<\/strong><\/p>\n

      Kaya\u00e7lar\u0131n bo\u015fluklar\u0131nda gezinen sular veya do\u011frudan bo\u015flu\u011fun kendisi litostatik veya ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f bas\u0131nc\u0131 azalt\u0131c\u0131 y\u00f6nde etki g\u00f6sterir. Ayr\u0131ca malzemenin de kohezyonunu yani yap\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 azalt\u0131c\u0131 etki yapar.<\/p>\n

      IV.2.6. Anizotropi ve \u0130nhomojenite<\/strong><\/p>\n

      Kaya\u00e7lar her b\u00f6l\u00fcmlerinde kompozisyonel farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. Bu nedenle her par\u00e7as\u0131n\u0131n tekd\u00fcze ayn\u0131 davran\u0131\u015f\u0131 g\u00f6stermesi beklenemez. \u00d6rne\u011fin k\u0131r\u0131klar, katmanlanma ve foliasyon kaya\u00e7 dayan\u0131m\u0131n\u0131n her do\u011frultuda ayn\u0131 olmamas\u0131n\u0131 sonu\u00e7lar.<\/p>\n

      Bile\u015fimsel farkl\u0131l\u0131klarda kayac\u0131n farkl\u0131 do\u011frultularda yine farkl\u0131 dayan\u0131mlara sahip olmas\u0131na neden olur. Bu \u00f6zelli\u011fe kayac\u0131n inhomojenite<\/strong>si ad\u0131 verilir.<\/p>\n

      V.1. Primer Yap\u0131lar<\/strong><\/p>\n

      V. TEKTON\u0130K OLMAYAN YAPI \u015eEK\u0130LLER\u0130<\/strong><\/p>\n

      Bu yap\u0131lar kayac\u0131n olu\u015fmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda meydana gelen yap\u0131lard\u0131r.<\/p>\n

      -sedimanter kayalarda, magmatik kayalarda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr<\/span><\/p>\n

      -metamorfik kayalarda g\u00f6r\u00fclmez<\/span><\/p>\n

      Primer yap\u0131lar\u0131n faydas\u0131:<\/strong><\/p>\n

        \u0130\u00e7 deformasyonun hesaplanmas\u0131<\/p>\n

      \"\"\"\"<\/p>\n

       <\/p>\n

        \u00f6nce sonra<\/p>\n

      Tabaka’n\u0131n alt ve \u00fcst\u00fcn\u00fcn tespiti, b\u00f6ylece g\u00f6receli ya\u015f tayini m\u00fcmk\u00fcn olabilir.<\/p>\n

      Ta\u015f\u0131nma (ak\u0131nt\u0131) y\u00f6n\u00fcn\u00fcn tayini<\/p>\n

      \u00c7\u00f6kelme ortam\u0131n\u0131n tespiti<\/p>\n

      V.1.1. Sedimanter primer yap\u0131lar<\/strong><\/p>\n

      Bu yap\u0131lar tabaka i\u00e7inde g\u00f6zlenen ve tabakan\u0131n alt ve \u00fcst\u00fcnde g\u00f6zlenen yap\u0131lar olam \u00fczere iki grupta s\u0131n\u0131flan\u0131r.<\/p>\n

      V.1.1.1. Tabaka i\u00e7i yap\u0131lar<\/strong><\/p>\n

      Tortul kaya\u00e7lar\u0131n en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi tabakalanmad\u0131r. Tabakalar birbirlerinden bile\u015fim, doku, renk ve sertlik farklar\u0131 ile ayr\u0131l\u0131r (\u015eekil V.1, 2). Kal\u0131nl\u0131klar\u0131na g\u00f6re tabakalar \u00e7ok kal\u0131n tabaka, kal\u0131n tabaka, orta kal\u0131nl\u0131kta tabaka, ince tabaka, \u00e7ok ince tabaka ve kal\u0131n lamina, ince lamina olarak gruplan\u0131rlar (Tablo V.1).<\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

       <\/p>\n

      \u015eekil V.1. Ba\u015fl\u0131ca tabaka \u00e7e\u015fitleri.<\/p>\n

      A) Homojen masif kumta\u015f\u0131<\/p>\n

      B) Dereceli (boylanmal\u0131) tabaka,<\/p>\n

      C) Kar\u0131\u015f\u0131k dereceli tabaka,<\/p>\n

      K) K\u00f6\u015feli \u015feyl par\u00e7alar\u0131 i\u00e7eren heterojen kumta\u015f\u0131,<\/p>\n

      L) Heterojen \u00e7ak\u0131lta\u015f\u0131 tabakas\u0131,<\/p>\n

      S: tabakalanma y\u00fczeyi.<\/p>\n

      Fb) Paralel dokulu iyi tabakalanmal\u0131 kil<\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \u015eekil V.2. Ba\u015fl\u0131ca tabakalanma \u00f6rnekleri.<\/p>\n

      A) Paralel  tabakalanmal\u0131 kumta\u015f\u0131,<\/p>\n

      B) \u00c7apraz tabakalanmal\u0131 kumta\u015f\u0131,<\/p>\n

       <\/p>\n

      C) Paralel dokulu \u00e7ak\u0131lta\u015f\u0131,<\/p>\n

      D) \u00c7apraz dokulu \u00e7ak\u0131lta\u015f\u0131,<\/p>\n

      D-H) ince tabakalar,<\/p>\n

      \u0130-J) \u015eeyl laminas\u0131yla ayr\u0131lm\u0131\u015f kumta\u015f\u0131,<\/p>\n

      Ea) S\u0131k\u0131la\u015fmam\u0131\u015f kil,<\/p>\n

      Eb) S\u0131k\u0131la\u015fm\u0131\u015f kil,<\/p>\n

       <\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

      Tablo V.1. <\/strong>Kal\u0131nl\u0131klar\u0131na g\u00f6re tabakalar\u0131n s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131
      \n<\/span><\/p>\n

      Tortul kaya\u00e7lar\u0131n depolanmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda ortam \u00f6zelliklerini yans\u0131tacak \u015fekilde baz\u0131 sedimanter yap\u0131lar olu\u015fur. Tabaka i\u00e7inde g\u00f6r\u00fclen bu yap\u0131lar\u0131n en \u00f6nemlileri dereceli-boylanmal\u0131 tabakalanma ve \u00e7apraz tabakalanmad\u0131r.<\/p>\n

      Dereceli tabakalanma<\/span> (graded bedding): <\/strong>Tabaka i\u00e7erisinde taneler b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerine g\u00f6re bir s\u0131ralan\u0131\u015f g\u00f6sterirlerse buna Dereceli veya boylanmal\u0131 tabakalanma <\/strong>denir (\u015eekil V.3). Tabakan\u0131n alt ve \u00fcst\u00fcn\u00fc tespitte \u00f6nemli bir yap\u0131d\u0131r. Kumta\u015flar\u0131nda, ince \u00e7ak\u0131l ta\u015flar\u0131nda geli\u015fir ve t\u00fcrbidit ak\u0131nt\u0131larla meydana gelir. Ayr\u0131ca ak\u0131nt\u0131 y\u00f6n\u00fcnde yass\u0131 \u00e7ak\u0131llar\u0131n \u00fcst\u00fcste dizilmesiyle olu\u015fan \u00fcst\u00fcste bindirmeli yap\u0131 <\/strong>(imbrication) (\u015eekil V.4), ak\u0131nt\u0131 y\u00f6n\u00fcn\u00fc tespit etmekte kullan\u0131lan \u00f6nemli bir tabaka i\u00e7i yap\u0131d\u0131r.<\/p>\n

      \"\"\"\"
      \n<\/strong><\/span><\/p>\n

      \u015eekil V.3<\/strong>. Dereceli tabakalanma \u015eekil V.4. <\/strong>\u00dcst\u00fcste bindirmeli (imbrication) yap\u0131 g\u00f6steren \u00e7ak\u0131lta\u015f\u0131
      \n<\/span><\/p>\n

      \u00c7apraz tabakalanma<\/span> (Cross bedding): <\/strong>Klastik tortul kaya\u00e7larda tanelerin s\u0131ralan\u0131\u015f\u0131, veya dizili\u015fi tabakalar\u0131n alt ve \u00fcst y\u00fczeylerine paralel olmaz ise buna \u00e7apraz tabakalanma <\/strong>denir. R\u00fczgar veya ak\u0131nt\u0131n\u0131n etkisiyle olu\u015fur (\u015eekil V. 5). Levha, mercek ve kama \u015feklinde olabilirler (\u015eekil V. 6).<\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \u015eekil V.5.5. <\/strong>A) R\u00fczgar\u0131n etkisiyle olu\u015fan \u00e7apraz tabaka, B) R\u00fczgar y\u00f6n\u00fcn\u00fcn de\u011fi\u015fmesi sonucunda olu\u015fan \u00e7apraz tabakalar, C) ve D) Ak\u0131nt\u0131 (Nehir veya deniz) ile olu\u015fan \u00e7apraz tabakalanma.
      \n<\/span><\/p>\n

      \"\"
      \n<\/strong><\/span><\/p>\n

      \"\"            \"\"
      \n<\/strong><\/span><\/p>\n

      \u015eekil V.6. <\/strong>\u00c7apraz tabakalanma tipleri. A) Te\u011fetsel, B) Levha \u015feklinde, C) Kama \u015feklinde, D) Tekne \u015feklinde
      \n<\/span><\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \u015eekil V.7. <\/strong>\u00c7apraz tabakalanma g\u00f6steren kumta\u015f\u0131.
      \n<\/span><\/p>\n

      V.1.1.2. Tabaka \u00fcst\u00fc yap\u0131lar<\/strong><\/p>\n

      Bu tip yap\u0131lar taban\u0131n \u00fcst\u00fcnde olu\u015fur ancak daha sonra a\u015f\u0131nma nedeniyle kal\u0131p olarak tabakan\u0131n alt y\u00fczeyinde g\u00f6zlenirler (\u015eekil V.8).<\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      Kal\u0131p
      \n<\/span><\/p>\n

       <\/p>\n

      Orijinal
      \n<\/span><\/p>\n

       <\/p>\n

      Ters d\u00f6nm\u00fc\u015f(devrik) kal\u0131p
      \n<\/span><\/p>\n

      \u015eekil V.8. <\/strong>Alttaki orijinal sedimanter yap\u0131n\u0131n \u00fczerine depolanan birimde olu\u015fan kal\u0131p (A, D) ve daha sonra, tabakan\u0131n devrilmesiyle kal\u0131b\u0131n kazand\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcm (C, D).
      \n<\/span><\/p>\n

      Ripilmarklar<\/strong><\/span><\/p>\n

      Tabaka y\u00fczeylerinde g\u00f6r\u00fclen ve ak\u0131nt\u0131 veya dalga ile olu\u015fan \u00f6nemli bir yap\u0131 \u015feklidir. Bunlar gev\u015fek ve taneli tortullarda \u00fcst y\u00fczeylerin r\u00fczgar, su ak\u0131nt\u0131s\u0131 veya deniz dalgalar\u0131n\u0131n etkisi ile ini\u015fli \u00e7\u0131k\u0131\u015fl\u0131 bir \u015fekil almalar\u0131d\u0131r. Ba\u015fl\u0131ca iki t\u00fcr\u00fc olup birincisi asimetrik <\/strong>veya ak\u0131nt\u0131 rip\u0131lmarklar\u0131<\/strong>d\u0131r (\u015eekil V.9). Az e\u011fimli yama\u00e7lar\u0131 ak\u0131nt\u0131n\u0131n veya r\u00fczgar\u0131n ak\u0131\u015f y\u00f6n\u00fcn\u00fc g\u00f6sterir. \u0130kinci t\u00fcr simetrik rip\u0131lmark<\/strong>lar olup, deniz dalgalar\u0131n\u0131n iki tarafl\u0131 ritmik hareketleri etkisi ile meydana gelirler. Bu nedenle bunlara dalga rip\u0131lmarklar\u0131 <\/strong>da denir (\u015eekil V.10).<\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \u015eekil V.9. <\/strong>Ak\u0131nt\u0131 riplmarklar\u0131
      \n<\/span><\/p>\n


      \n\"\"
      \n<\/span><\/p>\n


      \n\u015eekil V.10. <\/strong>Dalga riplmarklar\u0131
      \n<\/span><\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

      Kuruma \u00e7atlaklar\u0131<\/strong><\/p>\n

      Bunlar killi-\u00e7amurlu tortular\u0131n uzun s\u00fcre atmosfer alt\u0131nda kalmalar\u0131 ve kurumalar\u0131 sonucu meydana gelir. \u0130\u00e7 k\u0131s\u0131mlar\u0131 \u00e7o\u011fu kez ince kum taneleri ile dolar. Kum \u00e7atlaklar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 do\u011fru daral\u0131r, kama bi\u00e7imine girerler ve bu \u00f6zellikleri ile i\u00e7inde bulunduklar\u0131 tabakan\u0131n alt ve \u00fcst y\u00fczeyinin belirlenmesini sa\u011flarlar (\u015fekil V. 11).<\/p>\n

      Ya\u011fmur ve dolu taneleri, yumu\u015fak tabaka y\u00fczeyleri \u00fczerine d\u00fc\u015ft\u00fcklerinde yuvarlak izler, oyuklar meydana getirirler.<\/p>\n

      \"\"\"\"<\/p>\n

      \u015eekil V.11. <\/strong>Kuruma \u00e7atlaklar\u0131
      \n<\/span><\/p>\n

      Oyuk ve s\u00fcr\u00fcklenme izleri ve y\u00fck kal\u0131b\u0131<\/strong><\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

      Killi tabakan\u0131n \u00fcst y\u00fczeyinde oyuklar, yivler ve izler \u015feklinde; kumlu-taneli tabakalar\u0131n, \u00f6zellikle t\u00fcrbiditlerin alt y\u00fczeylerinde kalem, kaval, ka\u015f\u0131k ve yumru bi\u00e7iminde kabart\u0131lar, \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131lar veya dolgular meydana getirirler.<\/p>\n

      \u015eekil V.12. <\/strong>Kaval yap\u0131s\u0131n\u0131n tabakan\u0131n taban\u0131nda (a) ve yandan g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc (b)<\/span><\/p>\n

      \"\"\"\"<\/p>\n

      \u015eekil V.13. Kaval yap\u0131s\u0131n\u0131n tabandaki g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc             \u015eekil V.14. Oyuk izlerinin tabandaki g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc
      \n<\/span><\/p>\n

      \"\"\"\"<\/p>\n

      \u015eekil V.16. Y\u00fck kal\u0131b\u0131n\u0131n (load cast) yandan g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc              \u015eekil V.17. Y\u00fck kal\u0131b\u0131n\u0131n tabandaki g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc<\/span><\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \u015eekil V.17. <\/strong>A) Derecelenme g\u00f6steren kanal dolgusu, B) Daha ya\u015fl\u0131 \u015feyl’in par\u00e7alar\u0131n\u0131 i\u00e7eren kumta\u015f\u0131
      \n<\/span><\/p>\n

      V.1.2. Plutonik primer yap\u0131lar<\/strong><\/p>\n

      Su alt\u0131nda, deniz diplerinde kat\u0131la\u015fan yast\u0131k \u015feklindeki yast\u0131k lavlar\u0131n (pillow lava) <\/strong>kabar\u0131k k\u0131s\u0131mlar\u0131 lav ak\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131n \u00fcst y\u00fczeyini g\u00f6sterir (\u015eekil V.18). Benzer \u015fekilde bo\u015fluklu g\u00f6zenekli lav ak\u0131nt\u0131lar\u0131nda, b\u00fcy\u00fck bo\u015fluklar lav ak\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131n \u00fcst y\u00fczeyinde, \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bo\u015fluklarda tabakan\u0131n alt kesiminde bulunurlar. Alt k\u0131s\u0131m bazen bo\u015fluksuz olabilir (\u015eekil V.19).<\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \u015eekil V.18. Yast\u0131k lavlar\u0131n yol yarmas\u0131nda (a) ve \u015fematik olarak (b) g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc.
      \n<\/span><\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \u015eekil V.19. Lav ak\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131n \u00fcst k\u0131sm\u0131nda olu\u015fan hava kabarc\u0131klar\u0131 (vesicles)<\/span><\/p>\n

      V.I.3.Tabakalar\u0131n alt ve \u00fcst y\u00fczeylerinin saptanmas\u0131:<\/strong><\/p>\n

      Dereceli veya boylanmal\u0131 tabakalanma g\u00f6steren tabakalarda, genel kural, iri tanelerin altta, ufak tanelerin ise \u00fcstte bulunmas\u0131d\u0131r (\u015eekil V.20).<\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

      \u015eekil V.20.<\/span><\/p>\n

      \u00c7apraz tabakalanmada, \u00e7apraz d\u00fczlemlerin az e\u011fimli (yataya yak\u0131n) k\u0131s\u0131mlar\u0131 dik\u00e7e olan ve \u00fczerine gelen tabaka y\u00fczeyi ile belirgin bir a\u00e7\u0131 yapan k\u0131s\u0131m ise tabakan\u0131n \u00fcst\u00fcn\u00fc belirler (\u015eekil V.21).<\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

      \u015eekil V.21.<\/span><\/p>\n

      Kuruma \u00e7atlaklar\u0131 olan tabakalarda \u00e7atlaklar\u0131n sivri u\u00e7lar\u0131 tabakan\u0131n alt y\u00fczeyine do\u011fru y\u00f6nelmi\u015f bulunur. Simetrik rip\u0131lmarklar\u0131 bulunan bir tabakada, rip\u0131lmarklar\u0131n keskin-sivri u\u00e7lar\u0131 tabakan\u0131n \u00fcst y\u00fczeyini belirler. Kumlu ve killi tabaka s\u0131n\u0131rlar\u0131nda olu\u015fan yumrular\u0131n (y\u00fck kal\u0131b\u0131) yuvarlak taraflar\u0131 kumlu tabakan\u0131n alt y\u00fczeyini, killi tabakadaki oyuklar ve \u00e7ukurluklar bu tabakan\u0131n \u00fcst y\u00fczeyini belirler. \u0130ki kavk\u0131l\u0131 fosillerde (Brachiopoda), yass\u0131 kavk\u0131lar tabakan\u0131n alt taraf\u0131n\u0131, kabar\u0131k kavk\u0131lar \u00fcst taraf\u0131n\u0131 belirler.<\/p>\n

      \"\"\"\"\"\"\"\"<\/p>\n


      \n<\/span><\/p>\n

       <\/p>\n

      \"\"\"\"\"\"\"\"<\/p>\n

      \u015eekil V.22<\/strong>. De\u011fi\u015fik t\u00fcr fosillerin deniz taban\u0131ndaki normal pozisyonlar\u0131. a) Pelesipod, b) Pelesipodlar\u0131n a\u00e7\u0131k valvlar\u0131, c) Rudist, d) Mercan (coral), e) Bryozoa, f) Ekinid, g) Deniz organizmalar\u0131n\u0131n serbest \u00fcst kabu\u011fu \u00fczerinde b\u00fcy\u00fcyen kabuklular, h) Simetrik valva sahip olmayan pelesipodlar\u0131n konumu.<\/span>
      \n\"\"<\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

      \u015eekil V.23.<\/strong> Yast\u0131k lav<\/p>\n

       <\/span><\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \u015eekil V.24<\/strong>.
      \n<\/span><\/p>\n

      V.2. Uyumsuzluk (Diskordans)<\/strong><\/p>\n

      \u00c7ok say\u0131daki tabaka \u00fcst \u00fcste bulunduklar\u0131 zaman bir tabaka istifi <\/strong>meydana getirirler. B\u00f6yle bir istifte tabakalar s\u00fcrekli bir geli\u015fme g\u00f6stermi\u015fler, tabakalar\u0131n olu\u015fumu s\u0131ras\u0131nda bir zaman bo\u015flu\u011fu, sedimantasyonda bir ara verme olmam\u0131\u015f ise, bu istife uyumlu istif <\/strong>veya konkordan istif <\/strong>denir. Sedimantasyonda bir ara verme, bir eksiklik oldu\u011fu zaman, tabaka serisi uyumsuz (diskordan) <\/strong>durumludur ve uyumsuzluk d\u00fczlemi ile iki k\u0131sma ayr\u0131l\u0131r. Bu d\u00fczlem, uzun veya k\u0131sa s\u00fcre su \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131km\u0131\u015f, atmosfer etkisinde kalm\u0131\u015f eski bir a\u015f\u0131nma veya ayr\u0131\u015fma y\u00fczeyidir. Bu y\u00fczey, sedimantasyonda ve fosil organizmalar\u0131n evriminde bir kesikli\u011fi, bir bo\u015flu\u011fu veya \u00f6nemli bir da\u011folu\u015fum (orojenez) safhas\u0131n\u0131 belirler. Genelde, diskordans y\u00fczeyi \u00fczerindeki gen\u00e7 seri bir taban konglomeras\u0131 ile ba\u015flar ve alttaki istife ait kaya\u00e7lar\u0131n \u00e7ak\u0131llar\u0131n\u0131 i\u00e7erir.<\/p>\n

      V.2.1 Diskonformiti<\/strong><\/p>\n

      E\u011fer diskordans y\u00fczeyinin her iki taraf\u0131ndaki tabakalar birbirine ve diskordans y\u00fczeyine paralel durumda ise, buna diskonformiti <\/strong>denir (\u015eekil V.25a).<\/p>\n

      V.2.2 A\u00e7\u0131sal uyumsuzluk<\/strong><\/p>\n

      Diskordans y\u00fczeyinin her iki taraf\u0131ndaki tabakalar\u0131n e\u011fimleri aras\u0131nda belirli bir a\u00e7\u0131 varsa, buna a\u00e7\u0131sal uyumsuzluk <\/strong>denir. (\u015eekil V.25b).<\/p>\n

      V.2.3 Nonkonformiti<\/strong><\/p>\n

      Sedimanter birimler metamorfik veya plutonik kayalar\u0131 \u00f6rt\u00fcyorsa nonkonformiti<\/strong>den bahsedilir (\u015eekil V.25c).<\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \u015eekil V.25<\/strong>. Uyumsuzluklar a) diskonformiti, b) a\u00e7\u0131sal uyumsuzluk, c) nonkonformiti
      \n<\/span><\/p>\n

      VI. 1. Tan\u0131m ve genel bilgiler<\/strong><\/p>\n

      VI. KIVRIMLAR<\/strong><\/p>\n

      \"\"\"\"<\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

      Tabakal\u0131 kaya\u00e7lar\u0131n tektonik kuvvetlerin etkisiyle kazand\u0131klar\u0131 dalga \u015feklindeki deformasyon yap\u0131lar\u0131na k\u0131vr\u0131m<\/strong>, meydana gelen olaya da k\u0131vr\u0131mlanma <\/strong>denir. Bu yap\u0131 kubbe (antiklinal) veya \u00e7anak (senklinal) \u015feklinde olabilir (\u015eekil VI.1).<\/p>\n

      \u015eekil VI.1. <\/strong>Antiklinal (merkezde ya\u015fl\u0131) Senklinal (merkezde gen\u00e7)
      \n<\/span><\/p>\n

      Baz\u0131 hallerde \u00f6rne\u011fin metamorfik kaya\u00e7lar\u0131n bir\u00e7o\u011funda k\u0131vr\u0131ml\u0131 yap\u0131n\u0131n merkezdeki birimlerinin gen\u00e7 mi ya\u015fl\u0131 m\u0131 oldu\u011fu belli olmaz. Bu nedenle bu t\u00fcr k\u0131vr\u0131ml\u0131 yap\u0131lar antiform <\/strong>veya sinform <\/strong>diye adland\u0131r\u0131l\u0131r (\u015eekil VI.2).<\/p>\n

      \"\"
      \n<\/strong><\/span><\/p>\n

      \u015eekil VI.2. <\/strong>a) Antiform, b) sinform
      \n<\/span><\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

      D\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcm olarak antiklinale benzeyen fakat kaya\u00e7lar\u0131n ya\u015f s\u0131ralamas\u0131 senklinale uyan bir k\u0131vr\u0131ma antiformal senklinal<\/strong>, bunun tam tersi duruma da sinformal antiklina<\/strong>l ad\u0131 verilir (\u015eekil VI.3).<\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

          \u015eekil VI.3. <\/strong>Antiformal senklinal Sinformal antiklinal
      \n<\/span><\/p>\n

      K\u0131vr\u0131m unsurlar\u0131 (elemanlar\u0131):<\/strong><\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

       <\/p>\n

      Bir k\u0131vr\u0131m her iki yan\u0131nda bulunan kanatlardan <\/strong>olu\u015fur. Kanatlar\u0131n konumuna g\u00f6re bir k\u0131vr\u0131m antiklinal veya senklinal olabilir.<\/p>\n

      \u015eekil VI.4. <\/strong>K\u0131vr\u0131m elemanlar\u0131
      \n<\/span><\/p>\n

      Bir antiklinalde topo\u011frafik olarak en y\u00fcksek noktaya doruk noktas\u0131 <\/strong>denir. Bu noktalar\u0131 \u00fczerinde bulunduran \u00e7izgiye doruk \u00e7izgisi<\/strong>, k\u0131vr\u0131lmaya kat\u0131lan \u00e7e\u015fitli tabakalar\u0131n doruk \u00e7izgilerini birle\u015ftiren ve onlar\u0131 \u00fczerinde ta\u015f\u0131yan d\u00fczleme ise doruk d\u00fczlemi <\/strong>denir (\u015eekil VI.4).<\/p>\n

      K\u0131vr\u0131m kanatlar\u0131n\u0131n birle\u015fti\u011fi \u00e7izgiye k\u0131vr\u0131m ekseni <\/strong>ad\u0131 verilir. K\u0131vr\u0131m ekseni k\u0131vr\u0131lan tabaka serisinin stratigrafik olarak en y\u00fcksek seviyesi olup yatay, dal\u0131ml\u0131 veya d\u00fcz, kavisli olabilir (\u015eekil VI.5, 6, 7) ).<\/p>\n

      K\u0131vr\u0131mlanmaya kat\u0131lan t\u00fcm tabaka serilerinin k\u0131vr\u0131m eksenlerini birle\u015ftiren ve onlar\u0131 \u00fczerinde ta\u015f\u0131yan d\u00fczleme eksen d\u00fczlemi <\/strong>denir Eksen d\u00fczlemi d\u00fc\u015fey, e\u011fik, yat\u0131k, d\u00fczlemsel, kavisli veya d\u00fczensiz kavisli olabilir (\u015eekil VI. 5, 6, 8).<\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \u015eekil VI.5. <\/strong>K\u0131vr\u0131m ekseni (a-a’) ve eksen d\u00fczleminin konumuna g\u00f6re olu\u015fan de\u011fi\u015fik k\u0131vr\u0131mlar. A. Yatay eksenli, d\u00fc\u015fey eksen d\u00fczlemli k\u0131vr\u0131m, B. Dal\u0131ml\u0131 eksenli, e\u011fik eksen d\u00fczlemli k\u0131vr\u0131m, C. D\u00fc\u015fey eksenli ve eksen d\u00fczlemli k\u0131vr\u0131m, D. Yatay eksenli devrik eksen d\u00fczlemli k\u0131vr\u0131m, E. Yatay eksenli, yat\u0131k eksen d\u00fczlemli k\u0131vr\u0131m, F. Dal\u0131ml\u0131 eksenli ve e\u011fik d\u00fczlemli k\u0131vr\u0131m.
      \n<\/span><\/p>\n

      D\u00fc\u015fey eksenli k\u0131vr\u0131m    E\u011fik eksenli k\u0131vr\u0131m      Yat\u0131k eksenli k\u0131vr\u0131m
      \n<\/span><\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \u015eekil VI.6. <\/strong>De\u011fi\u015fik e\u011fimli eksen d\u00fczlemleri ve k\u0131vr\u0131m \u00e7e\u015fitleri.
      \n<\/span><\/p>\n

      \"\"\"\"\"\"<\/p>\n

      \u015eekil VI.7. <\/strong>Eksen \u00e7izgisi (hinge line) d\u00fcz (A), kavisli (B),          \u015eekil VI.8. <\/strong>Eksen d\u00fczlemi d\u00fczlemsel (A), kavisli (B), ve d\u00fczensiz kavisli (C,D) olan k\u0131vr\u0131mlar ve d\u00fczensiz kavisli(C) olan k\u0131vr\u0131mlar.
      \n<\/span><\/p>\n

       <\/p>\n

      Kavisli eksen \u00e7izgisine sahip k\u0131vr\u0131mlarda k\u0131vr\u0131m ekseninin en y\u00fcksekte bulunan noktas\u0131na k\u00fclm\u00fcnasyon <\/strong>(y\u00fckselim), en al\u00e7akta bulunan noktas\u0131na da depresyon <\/strong>(\u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc) ad\u0131 verilir (\u015eekil VI.9).<\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \u015eekil VI.9. <\/strong>K\u00fclm\u00fcnasyon ve depresyon<\/span><\/p>\n

      VI. 2. K\u0131vr\u0131mlar\u0131n S\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131<\/strong><\/p>\n

      En \u00f6nemli k\u0131vr\u0131m s\u0131n\u0131flamas\u0131 \u015fu \u015fekildedir: K\u0131vr\u0131m eksen d\u00fczleminin ve k\u0131vr\u0131m kanatlar\u0131n\u0131n konumuna g\u00f6re, Fleuty s\u0131n\u0131flamas\u0131, \u015fekle ve yap\u0131ya g\u00f6re s\u0131n\u0131flama, izogonal s\u0131n\u0131flama, k\u0131vr\u0131mlar\u0131n yatay ile olan ili\u015fkilerine g\u00f6re s\u0131n\u0131fland\u0131rma.<\/p>\n

      \"\"VI.2.1. K\u0131vr\u0131m eksen d\u00fczleminin ve k\u0131vr\u0131m kanatlar\u0131n\u0131n konumuna g\u00f6re <\/strong>k\u0131vr\u0131mlar simetrik, asimetrik, devrik, yat\u0131k (\u015eekil VI.10, 11) ve yeniden k\u0131vr\u0131mlanm\u0131\u015f k\u0131vr\u0131m (\u015eekil VI.12) olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n

      \u015eekil VI.10. <\/strong>A. Simetrik k\u0131vr\u0131m, B. Asimetrik k\u0131vr\u0131m, C. Devrik k\u0131vr\u0131m, D. Yat\u0131k (recumbent) k\u0131vr\u0131m (Billings 1972)
      \n<\/strong><\/span><\/p>\n

      A \"\"<\/span>
      \nB \"\"
      \n<\/span><\/p>\n

      C \"\"<\/span>
      \nD \"\"<\/span><\/strong>
      \n<\/span><\/p>\n

      \u015eekil VI.11. <\/strong>K\u0131vr\u0131m geometrisinin \u00fc\u00e7 boyutlu g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc. A. Monoklinal, B. Simetrik antiklinal, C. Devrik antiklinal ve senklinal, D. Simetrik senklinal (Hamblin & Howard 1986).<\/span><\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \u015eekil VI.12<\/strong>. Yat\u0131k (A) ve yeniden k\u0131vr\u0131mlanm\u0131\u015f (superposed) k\u0131vr\u0131m (B) (Davis 1984)
      \n<\/span><\/p>\n

      VI.2.2. Fleuty S\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131<\/strong><\/p>\n

      \"\"\"\"\"\"<\/p>\n

      K\u0131vr\u0131m kanatlar\u0131 aras\u0131ndaki a\u00e7\u0131ya g\u00f6re s\u0131n\u0131fland\u0131rma (\u015eekil VI.13):<\/p>\n

      Eksen d\u00fczleminin e\u011fim derecesine g\u00f6re s\u0131n\u0131fland\u0131rma:<\/p>\n

      \n\n\n\n<\/colgroup>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
      \n

      Eksen d\u00fczleminin e\u011fim derecesi<\/p>\n<\/td>\n

      		\n

      K\u0131vr\u0131ma verilen ad<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n

      \n

      0\u00b0 \u2013<\/p>\n<\/td>\n

      		\n

      Yatay<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n

      \n

      1\u00b0 \u2013 10\u00b0<\/p>\n<\/td>\n

      		\n

      Yataya yak\u0131n<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n

      \n

      11\u00b0 \u2013 30\u00b0<\/p>\n<\/td>\n

      		\n

      Azmeyilli k\u0131vr\u0131m<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n

      \n

      31\u00b0 \u2013 60\u00b0<\/p>\n<\/td>\n

      		\n

      Orta derece meyilli k\u0131vr\u0131m<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n

      \n

      61\u00b0 \u2013 80\u00b0<\/p>\n<\/td>\n

      		\n

      \u00c7ok meyilli k\u0131vr\u0131m<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n

      \n

      81\u00b0 \u2013 89\u00b0<\/p>\n<\/td>\n

      		\n

      D\u00fc\u015feye yak\u0131n k\u0131vr\u0131m<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n

      \n

      90\u00b0<\/p>\n<\/td>\n

      		\n

      D\u00fc\u015fey k\u0131vr\u0131m<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\n

      VI.2.3. \u015eekle ve Yap\u0131ya g\u00f6re s\u0131n\u0131fland\u0131rma<\/strong><\/p>\n

      \"\"\"\"a. Zik-zak (chevron) k\u0131vr\u0131m Gevrek (kompetant) malzemelerde geli\u015fir (\u015eekil VI.14)<\/span><\/p>\n

      \"\"b. Silindirik k\u0131vr\u0131m (cylindirical fold) Yar\u0131m daire \u015feklindedir. Genelde uzun s\u00fcreli deformasyonu temsil eder. (\u015eekil VI.15)<\/span><\/p>\n

      \"\"c. Yelpaze k\u0131vr\u0131m (fan fold)<\/p>\n

      K\u0131vr\u0131m kanatlar\u0131 yelpaze \u015feklinde birbirlerine d\u00f6n\u00fck olarak meydana gelen k\u0131vr\u0131mlard\u0131r. Uzun s\u00fcren, derin g\u00f6m\u00fclme ve \u015fiddetli s\u0131k\u0131\u015fma ile meydana gelirler (\u015eekil VI.16).
      \n<\/span><\/p>\n

      \"\"d. Kutu (box\/conjugate) k\u0131vr\u0131m<\/p>\n

      \u00dc\u00e7 kanattan olu\u015fan k\u0131vr\u0131mlard\u0131r (\u015eekil VI.17).
      \n<\/span><\/p>\n

      e. G\u00f6zya\u015f\u0131 \u015feklinde k\u0131vr\u0131m (tear drop fold) Devaml\u0131 k\u0131vr\u0131larak olu\u015fmu\u015f k\u0131vr\u0131mlard\u0131r (\u015eekil VI.18).
      \n<\/span><\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \"\"f. Konsentrik k\u0131vr\u0131m (paralel\/concentric fold) K\u0131vr\u0131m\u0131 olu\u015fturan tabaklar\u0131n kal\u0131nl\u0131klar\u0131 her tarafta ayn\u0131d\u0131r. antiklinal derinlere do\u011fru k\u00fc\u00e7\u00fcl\u00fcr, senklinaller ise derinlere do\u011fru b\u00fcy\u00fcr. Genelde kompetant karakterli kaya\u00e7larda olu\u015fur (\u015eekil VI.19).<\/span><\/p>\n

      \"\"g. Benzer k\u0131vr\u0131m (similar fold)<\/p>\n

      Bu k\u0131vr\u0131mlarda tabakalar\u0131n herbirinin yapm\u0131\u015f oldu\u011fu k\u0131vr\u0131m birbirine benzer ve e\u015fit b\u00fcy\u00fckl\u00fcktedir. Tabaka kal\u0131nl\u0131klar\u0131 k\u0131vr\u0131m ekseninde artar kanatlarda ise azal\u0131r (\u015eekil VI.20).
      \n<\/span><\/p>\n

      \"\"h. \u0130zoklinal k\u0131vr\u0131m (isoclinal fold)<\/p>\n

      (\u015eekil VI.21)
      \n<\/span><\/p>\n

      Disharmonik k\u0131vr\u0131m (disharmonic fold) Tabakalar\u0131n plastiklik dereceleri veya k\u0131vr\u0131mlanma e\u011filimleri birbirinden farkl\u0131 ise ve bu tabakalar birlikte k\u0131vr\u0131lmaya u\u011frarlarsa dsiharmonik k\u0131vr\u0131m olu\u015fur.<\/p>\n

      \"\"
      \n<\/span><\/p>\n

      \u0130nkompetant (Plastisitesi fazla)
      \n<\/span><\/p>\n

      Kompetant (sert ve gevrek
      \n<\/span><\/p>\n

                  (\u015eekil VI.22)
      \n<\/span><\/p>\n

      \"\"j. Ptigmatik k\u0131vr\u0131m Is\u0131 ve bas\u0131nc\u0131n artmas\u0131yla olu\u015fur. Yar\u0131 ergimi\u015f kat\u0131lar\u0131n \u00e7atlaklara, foliasyon d\u00fczlemlerine sokulduktan sonra deformasyona u\u011framas\u0131yla olu\u015fur (\u015eekil VI.23).<\/span><\/p>\n

      VI.2.4. \u0130zogonal S\u0131n\u0131fland\u0131rma<\/strong><\/p>\n

      Bir k\u0131vr\u0131mda yap\u0131y\u0131 s\u0131n\u0131rlayan iki y\u00fczey \u00fczerinde, e\u011fim dereceleri e\u015fit olan noktalar vard\u0131r. Bu noktalar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak birle\u015ftirilmesiyle elde edilen her hat e\u011fim izogonu veya e\u015f e\u011fim hatt\u0131 olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Bu izogonlar\u0131n, k\u0131vr\u0131m eksenine g\u00f6re olan konumlar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131narak yap\u0131lan s\u0131n\u0131flamaya izogonal s\u0131n\u0131fland\u0131rma denir.\"\"<\/p>\n

      a. Konverjan izogonlu k\u0131vr\u0131mlar: Bu k\u0131vr\u0131mlarda yap\u0131y\u0131 s\u0131n\u0131rlayan y\u00fczeylerden d\u0131\u015fta bulunan\u0131, i\u00e7te bulunana \"\"oranla daha hafif k\u0131vr\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r (\u015eekil VI.24 1A, 1B, 1C)
      \n<\/span><\/p>\n

      b. Benzer izogonlu k\u0131vr\u0131mlar: E\u011fim izogonlar\u0131 k\u0131vr\u0131m eksenine paraleldir, yani k\u0131vr\u0131m\u0131n i\u00e7 ve d\u0131\u015f y\u00fczeyi ayn\u0131 derecede k\u0131vr\u0131mlanma ge\u00e7irmi\u015ftir (\u015eekil VI. 25, 2).<\/span><\/p>\n

      c. Diverjan izogonlu k\u0131vr\u0131mlar: \u0130\u00e7 y\u00fczeyi, d\u0131\u015f y\u00fczeyine oranla daha az k\u0131vr\u0131lm\u0131\u015f olan k\u0131vr\u0131mlard\u0131r (\u015eekil VI. 25, 3).
      \n<\/span><\/p>\n

      VI.2.5. K\u0131vr\u0131mlar\u0131n yatay ile olan ili\u015fkilerine g\u00f6re s\u0131n\u0131fland\u0131rma<\/strong><\/p>\n

      a. Dal\u0131ms\u0131z k\u0131vr\u0131mlar (non-plunging folds)<\/p>\n

      \"\"
      \n<\/span><\/p>\n

      \u015eekil VI. 26.
      \n<\/span><\/p>\n

      \"\"
      \n<\/span><\/p>\n

      \u015eekil VI.27<\/span><\/p>\n

      b. Dal\u0131ml\u0131 k\u0131vr\u0131mlar (plunging folds)<\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \u015eekil VI. 28.
      \n<\/span><\/p>\n

      \"\"Jeolojik harita<\/p>\n

      Blok diyagram<\/p>\n

      \u015eekil VI. 29.<\/span><\/p>\n

      VI.3<\/strong>. K\u0131vr\u0131mlar\u0131n olu\u015fum mekanizmas\u0131<\/strong><\/p>\n

      VI.3.1. <\/strong>Fleks\u00fcr (Konsantrik) k\u0131vr\u0131mlanma (Flexure folding)<\/p>\n

      \"\"S\u0131k\u0131\u015fma veya kuvvet \u00e7ifti etkin rol oynar (\u015eekil VI. 30). En karakteristik \u00f6zelli\u011fi, k\u0131vr\u0131mlanma s\u0131ras\u0131nda tabakalar\u0131n birbirleri \u00fczerinden kaymas\u0131d\u0131r. Yan bas\u0131n\u00e7lar, k\u0131vr\u0131m i\u00e7erisinde tabaka y\u00fczeylerine paralel olacak \u015fekilde hareket ederler (\u015eekil VI. 31, 32).<\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \u015eekil VI. 30. (Billings 1972)
      \n<\/span><\/p>\n

      \u015eekil VI. 31(Davis and Reynolds 1996)
      \n<\/span><\/p>\n

      Fleks\u00fcr k\u0131vr\u0131mlanma s\u0131ras\u0131nda k\u0131vr\u0131m\u0131n d\u0131\u015f k\u0131sm\u0131nda tansiyon, i\u00e7 k\u0131sm\u0131nda ise s\u0131k\u0131\u015fma gerilmesi etkin olur. Bunun sonucu olarak k\u0131vr\u0131m\u0131n d\u0131\u015f kesiminde tansiyon \u00e7atlaklar\u0131 ve normal faylarla s\u0131n\u0131rl\u0131 horst graben t\u00fcr\u00fc yap\u0131lar olu\u015furken i\u00e7 k\u0131s\u0131mda ters veya bindirme faylar\u0131 olu\u015fur (\u015eekil VI. 33). Orta kesimde bu t\u00fcr deformasyon g\u00f6r\u00fclmez (\u015eekil VI.34).<\/p>\n

      \"\"\u015eekil VI. 32. (Billings 1972)
      \n<\/span><\/p>\n

      \"\"\"\"<\/p>\n

      \u015eekil VI. 33. (Billings 1972)                      \u015eekil VI. 34. (Davis and Reynolds 1996)<\/span><\/p>\n

      VI.3.2. <\/strong>Kesme (Shear) k\u0131vr\u0131mlanma (Shear folding)<\/p>\n

      Tabakalar\u0131n baz\u0131lar\u0131na yak\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda belirli do\u011frultularda kesme y\u00fczeylerinin geli\u015fti\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Tabaka i\u00e7inde geli\u015fen i\u00e7 hareketler, bu t\u00fcr kesme y\u00fczeyleri boyunca tabakalar\u0131 kayd\u0131rarak kesme k\u0131vr\u0131mlanmalar\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar (\u015eekil VI. 35).<\/p>\n

      \"\"\u015eekil VI. 35. (Billings 1972)
      \n<\/span><\/p>\n

      \"\"VI.3.3. <\/strong>Akma k\u0131vr\u0131mlar\u0131 (Flow folding) Az-\u00e7ok ak\u0131\u015fkan gibi davranan \u00e7ok yumu\u015fak kayalarda geli\u015fir<\/p>\n

      (\u015eekil VI. 36).<\/p>\n

      \u015eekil VI. 36.<\/span><\/p>\n

      VI. 4. \u00d6zel deformasyon etkileri<\/strong><\/p>\n

      S\u00fcr\u00fcme k\u0131vr\u0131mlar\u0131 (drag folds). <\/strong>Bu k\u0131vr\u0131mlar, sert (kompetant) karakterli iki tabaka aras\u0131ndaki plastik (incompetant) tabakalarda meydana gelir. K\u0131vr\u0131mlanma s\u0131ras\u0131nda birbirleri \u00fczerinde kayarlar. \u00dcst ve alttaki kompetant tabakalar\u0131n, ortadaki inkompetant tabaka boyunca kaymalar\u0131 sonucunda inkompetant tabaka i\u00e7inde k\u00fc\u00e7\u00fck ve birbirine benzer k\u0131vr\u0131mlar olu\u015fur. Bu t\u00fcr k\u0131vr\u0131mlara s\u00fcr\u00fcme k\u0131vr\u0131m\u0131 <\/strong>denir (\u015eekil VI. 37, 38).<\/p>\n

      \"\"\"\"<\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \u015eekil VI. 37. (Billings 1972)                      \u015eekil VI. 38. (Davis and Reynolds 1996)
      \n<\/span><\/p>\n

      S\u00fcr\u00fcme k\u0131vr\u0131mlar\u0131 ile ana k\u0131vr\u0131m yap\u0131lar\u0131n\u0131n ili\u015fkisi.<\/strong><\/p>\n

      S\u00fcrme k\u0131vr\u0131m\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131 i\u00e7in tabalar\u0131n birbiri \u00fczerinde kaymas\u0131 gereklidir. S\u00fcr\u00fcme k\u0131vr\u0131m\u0131 ile kayma y\u00f6n\u00fc, daima belirgin bir ili\u015fki i\u00e7indedir. S\u00fcr\u00fcme k\u0131vr\u0131mlar\u0131n\u0131n az e\u011fimli kanatlar\u0131, kayma y\u00f6n\u00fcne az-\u00e7ok paralel; \u00e7ok e\u011fimli ve dik kanatlar\u0131 ise, kayma y\u00f6n\u00fcne dik bir geli\u015fim g\u00f6sterir. Bu il\u015fki kullan\u0131larak ana k\u0131vr\u0131m\u0131n t\u00fcr\u00fc tespit edilebilir (\u015eekil VI. 39).<\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \u015eekil VI. 39. (Billings 1972)<\/span><\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      \u015eekil VI. 40.(Davis and Reynolds 1996)
      \n<\/span><\/p>\n

      \"\"
      \n<\/span><\/p>\n

      \u015eekil VI. 41.(Davis and Reynolds 1996)
      \n<\/span><\/p>\n

      \"\"
      \n<\/span><\/p>\n

      \u015eekil VI. 42.\"\"(Davis and Reynolds 1996)<\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      Yap\u0131sal Jeoloji: De\u011fi\u015fik t\u00fcrde fay, k\u0131vr\u0131m, sil, dayk gibi jeolojik yap\u0131lar\u0131n etkin oldu\u011fu d\u00fcnya kabu\u011funun yap\u0131s\u0131n\u0131 inceler, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli yap\u0131lar\u0131n orijini, olu\u015fumu, s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131, yay\u0131l\u0131m\u0131 ve birbirleriyle olan ili\u015fkilerle ilgilenir.<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":2535,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"advanced_seo_description":"","jetpack_seo_html_title":"","jetpack_seo_noindex":false,"_kadence_starter_templates_imported_post":false,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2},"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-1484","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tunel-nedir"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/bakiacil.com\/wp-content\/uploads\/yapsal-jeoloji-yapisal.jpeg?v=1657999394","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p9zVBf-nW","jetpack_likes_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bakiacil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1484","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bakiacil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bakiacil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bakiacil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bakiacil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1484"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bakiacil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1484\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2538,"href":"https:\/\/bakiacil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1484\/revisions\/2538"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bakiacil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2535"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bakiacil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1484"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bakiacil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1484"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bakiacil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1484"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}