{"id":1488,"date":"2017-08-22T23:11:25","date_gmt":"2017-08-22T20:11:25","guid":{"rendered":"https:\/\/bakiacil.com\/?p=1488"},"modified":"2022-06-20T00:21:45","modified_gmt":"2022-06-19T21:21:45","slug":"oval-delikli-surtunme-bulonlu-birlesimler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bakiacil.com\/en\/oval-delikli-surtunme-bulonlu-birlesimler.html","title":{"rendered":"Oval Delikli ve S\u00fcrt\u00fcnmeli Sabitleyiciler \u2013 Bulonlu Birle\u015fimler"},"content":{"rendered":"

Yap\u0131lar\u0131n deprem g\u00fcvenlikleri, esas olarak; ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 sistemlerinin konfi-g\u00fcrasyonuna, malzemesine ve bulunduklar\u0131 zemin ko\u015fullar\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bunlardan ilk iki paramet-re, deprem hareketinin olu\u015fturdu\u011fu enerjiyi s\u00f6n\u00fcmlemede etkili olur-ken, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc parametreye ise bu enerjinin kayna\u011f\u0131 g\u00f6z\u00fcyle bakmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Depreme dayan\u0131kl\u0131 yap\u0131 tasar\u0131m\u0131na, mekanikten bilinen, enerjinin korunumu g\u00f6z\u00fcyle bak\u0131l\u0131rsa, iyi tasarlanm\u0131\u015f bir yap\u0131 i\u00e7in (1) e\u015fitli\u011fi yaz\u0131labilir.<\/span><\/p>\n

1- Giri\u015f<\/p>\n

Ei = Ek + Ed + Ep + Eh   (1)<\/h3>\n

Burada :<\/em> Ei<\/strong> girdi (input) enerjisi, Ek<\/strong> kinetik enerji, Ed<\/strong> modal s\u00f6n\u00fcm (damping) enerjisi, Ep<\/strong> elastik (potansiyel) enerji ve Eh<\/strong> ise \u00e7evrimsel (Hysteretic) enerjidir.<\/p>\n

Kinetik enerji; yap\u0131n\u0131n yere g\u00f6re ba\u011f\u0131l h\u0131z\u0131ndan, elastik enerji ise elastik \u015fekil de\u011fi\u015ftirmesinden kaynaklanmaktad\u0131r. Yer hareketi sonras\u0131nda denge konumuna d\u00f6nen hasars\u0131z bir yap\u0131da bu iki terimin s\u0131f\u0131r de\u011ferine ula\u015faca\u011f\u0131 a\u015fikard\u0131r. Modal s\u00f6n\u00fcm enerjisini; yap\u0131 elemanlar\u0131n\u0131 olu\u015fturan malze-melerin i\u00e7sel s\u00fcrt\u00fcnmesi, d\u00fc\u011f\u00fcm noktalar\u0131ndaki s\u00fcrt\u00fcnmeler ve yap\u0131-zemin etkile\u015fiminden kaynaklanan radyasyon s\u00f6n\u00fcm\u00fc gibi etmenlere ba\u011flamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ancak, bu \u00fc\u00e7 enerji teriminin toplam\u0131 girdi enerjisini kar\u015f\u0131lamakta olduk\u00e7a yetersiz kal\u0131r. Eh ile g\u00f6sterilmi\u015f olan ve ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 sistem elemanlar\u0131n\u0131n elastik \u00f6tesi \u015fekilde\u011fi\u015ftirmesinden kaynaklanan \u00e7evrimsel enerji, bu dengenin en \u00f6nemli terimidir. Zira, depreme dayan\u0131kl\u0131 yap\u0131 tasa-r\u0131m\u0131n\u0131n felsefesi bu terimi kontrol alt\u0131na almakta yatmaktad\u0131r. Dep-rem y\u00f6netmeliklerinde verilen ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 sistem davran\u0131\u015f katsay\u0131s\u0131 (R), Eh teriminden kaynaklanan enerji s\u00f6n\u00fcmlenmesini g\u00f6z \u00f6n\u00fcne almakta ve “s\u00fcneklik d\u00fczeyi y\u00fcksek, orta ve normal sistemler” gibi bir tak\u0131m tan\u0131mlar getirmek-tedir. K\u0131saca, gere\u011fi gibi tasar-lanm\u0131\u015f bir yap\u0131 y\u00fcksek miktarlarda enerji s\u00f6n\u00fcmlemekte buna muka-bil, k\u00f6t\u00fc tasarlanm\u0131\u015f yap\u0131lar ise bu g\u00f6revlerini yerine getirememekte ve (1)<\/strong>‘ de verilen dengeyi sa\u011fla-yamamaktad\u0131rlar.<\/p>\n

Buraya kadar yaz\u0131lanlar teorik anlamda anla\u015f\u0131l\u0131r g\u00f6r\u00fcnmekle birlikte, girdi enerjisinin ne miktarda oldu\u011fu ve bunun hangi terimlerce ne miktarlarda kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespiti o kadar kolay de\u011fildir. Zira, girdi enerjisi, yap\u0131 davran\u0131\u015f\u0131 ve yer hareketinin bir fonksiyonudur ve ayn\u0131 bir yap\u0131 i\u00e7in bile sabit de\u011fildir. Bununla birlikte, malzemenin elastik \u00f6tesi davran\u0131\u015f sergiledi\u011fi ve \u00e7evrimsel enerjinin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 noktalar\u0131n yap\u0131 sistemi i\u00e7indeki da\u011f\u0131l\u0131mlar\u0131 ve b\u00fcy\u00fckl\u00fckleri, ger\u00e7ek d\u00fcnyada var olan bir\u00e7ok nedenden \u00f6t\u00fcr\u00fc, bug\u00fcn i\u00e7in, matematiksel olarak ifade edilememektedir. Bilinen tek \u015feyin, (1) ile ifade edilen dengenin varl\u0131\u011f\u0131 ve bunun en \u00f6nemli teriminin Eh oldu\u011fudur.<\/p>\n

Bu mant\u0131ktan yola \u00e7\u0131kan yap\u0131 m\u00fchendisleri (E. Popov ve ekibi)<\/em>, var olan problemi daha basitle\u015ftirici bir y\u00f6ntem geli\u015ftirme i\u015fine giri\u015fmi\u015fler ve \u00e7evrimsel enerjinin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 noktalar\u0131 belirgin hale getirmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Bu suretle, hem \u00e7evrimsel hareketten kaynaklanan elastik \u00f6tesi \u015fekil de\u011fi\u015ftirmeler istenilen yerlerde yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131labilmi\u015f, hem de yap\u0131n\u0131n di\u011fer yerlerinin elastik kalmas\u0131 sa\u011flanabilmi\u015ftir. B\u00f6ylece, depreme dayan\u0131kl\u0131 ve ayn\u0131 zamanda d\u00fc\u015f\u00fck onar\u0131m maliyetlerine haiz yap\u0131lar\u0131n \u00fcretilebilmesine olanak sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Yap\u0131lan bu \u00e7al\u0131\u015fmalar, aktif ve pasif kontrol sistemleri ad\u0131 alt\u0131nda iki ana grupta toplanabilir. Aktif kontrol sistemleri bu yaz\u0131n\u0131n amac\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda olup esas itibari ile yap\u0131lar\u0131n dinamik davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 d\u00fczenleme ve\/veya kontrol alt\u0131na alma a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem arz etmekte ve kullan\u0131mlar\u0131 ileri teknolojileri gerektirmektedir. Pasif kontrol sistemleri ise, hem yap\u0131lar\u0131n dinamik davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 kontrol etmekte hem de elastik \u00f6tesi \u015fekil de\u011fi\u015ftirmelerin yer ve miktarlar\u0131n\u0131n kontrol edilmesinde kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

Bu \u00e7al\u0131\u015fmada, pasif kontrol sistemlerinden “oval delikli, s\u00fcrt\u00fcnme\u2013 bulonlu
\nbirle\u015fimlerin” (Slotted Bolted Connections) \u00e7elik yap\u0131lara uyarlan\u0131\u015f\u0131 ve tasar\u0131m\u0131 \u00fczerinde durulacakt\u0131r.<\/p>\n

2- \u0130nceleme Konusu Yap\u0131<\/h2>\n

\u0130nceleme konusu yap\u0131 6 katl\u0131, merkezi \u00e7aprazl\u0131 ve moment \u00e7er\u00e7eveli \u00e7elik bir sistem olup, tipik kat kal\u0131p plan\u0131
\n\u015fekil-4’te g\u00f6sterildi\u011fi gibidir. \u00c7\u00f6z\u00fcmleme i\u00e7in kullan\u0131lan ivme kay\u0131tlar\u0131 \u015fekil 1’de verilmi\u015f ve t\u00fcm modlar i\u00e7in %5’lik modal s\u00f6n\u00fcm \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

Deprem kayd\u0131 olarak, 3 Mart 1992 Erzincan Depremi D-B (ER-WE) ve 12 Kas\u0131m 1999 D\u00fczce Depremi K-G (BOL-NS) bile\u015fenlerine ait ivme kay\u0131tlar\u0131 kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (\u015fekil-1). \u0130vme kay\u0131tlar\u0131, 1998 T\u00fcrk Deprem Y\u00f6netmeli\u011fi madde 6.9’a g\u00f6re ve yerel zemin s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n Z3 olmas\u0131 durumuna g\u00f6re \u00f6l\u00e7eklendirilmi\u015ftir. \u00d6l\u00e7ek \u00e7arpanlar\u0131 tablo-1’de verilmi\u015ftir. S\u00f6z konusu yap\u0131 sadece x-x y\u00f6n\u00fcnde incelenmi\u015ftir.<\/p>\n

Table-1<\/p>\n

3- Do\u011frusal Elastik \u00c7\u00f6z\u00fcmleme<\/h2>\n

\u0130nceleme konusu yap\u0131n\u0131n do\u011frusal elastik modeli, ETABS Non-Linear bilgisayar program\u0131 ile modellenmi\u015f ve ilgili ivme kay\u0131tlar\u0131 ile “zaman tan\u0131m alan\u0131nda do\u011frusal elastik” \u00e7\u00f6z\u00fcmleme yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (Linear Elastic Time History Analysis). Depreme esas yap\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 11850kN’dur. \u00d6n boyutlar, R=3 ve \u015fekil-1’deki ivme kayt\u0131lar\u0131 kullan\u0131larak belirlenmi\u015f; kiri\u015fler IPE360, kolonlar HEM400 ve \u00e7aprazlar HEB240 se\u00e7ilmi\u015ftir. AISC-ASD y\u00f6netmeli\u011fine g\u00f6re kontrol edilen kesitlerin elastik s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde kald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

4 -Do\u011frusal Olmayan Elastik \u00c7\u00f6z\u00fcmleme<\/h2>\n

Do\u011frusal elastik (Linear Elastic) \u00e7\u00f6z\u00fcmlemesi yap\u0131lan sistem, \u00e7aprazlar\u0131n ba\u011flant\u0131 noktalar\u0131ndaki oval deliklerin modele dahil edilmesi ve bu noktalar\u0131n do\u011frusal olmayan gerilme-\u015fekil de\u011fi\u015ftirme ba\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n tan\u0131mlanmas\u0131 ile yeniden irdelenmi\u015ftir (\u015fekil-2). S\u00f6z konusu tipik \u00e7apraz ba\u011flant\u0131 detay\u0131 \u015eekil-3’te verilmi\u015ftir.<\/p>\n

\u00c7apraz \u2013 kiri\u015f ara y\u00fczeyinde, sabit s\u00fcrt\u00fcnme kuvvetinin sa\u011flanabilmesi i\u00e7in, pirin\u00e7 levhalardan mamul \u015fim kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu suretle, olduk\u00e7a d\u00fczg\u00fcn hatlara sahip \u00e7evrimsel davran\u0131\u015f elde edilebilmektedir. \u00c7apraz \u2013 kiri\u015f aras\u0131 s\u00fcrt\u00fcnme kuvveti, bulonlara verilen \u00f6ngerme kuvveti ile sa\u011flanmaktad\u0131r. Yap\u0131n\u0131n performans\u0131n\u0131 belirleyen, bu kuvvetin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. \u015eekil-3’te verilen birle\u015fim, bulonlar\u0131n belirli bir yatay y\u00fck de\u011ferinden sonra kaymaya ba\u015flamas\u0131 ve b\u00f6ylece girdi enerjisinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n \u0131s\u0131 enerjisine d\u00f6n\u00fc\u015fmesi prensibine dayanmaktad\u0131r. S\u00f6n\u00fcmlenen bu enerji, “\u00e7evrimsel enerji” olarak isimlendirilmektedir. S\u00f6z konusu d\u00fc\u011f\u00fcm noktas\u0131n\u0131n gerilme\u2013\u015fekilde\u011fi\u015ftirme davran\u0131\u015f\u0131 ideal elasto-plastiktir. Bu davran\u0131\u015f, s\u00fcrt\u00fcnme kuvvetinin a\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 aral\u0131kta elastik, bunun \u00f6tesinde ise sabit y\u00fckle hareketine devam eden plastik yap\u0131dad\u0131r (\u015fekil \u20132). Akma kuvveti (s\u00fcrt\u00fcnme kuvveti), (2) ifadesi ile belirlenmektedir.<\/p>\n

Ns = 2 n Nb \uf06d        (2)<\/p>\n

Burada :<\/p>\n

n    : Bulon say\u0131s\u0131<\/p>\n

Nb    : Bulon \u00f6ngerme kuvveti<\/p>\n

\uf06d        : s\u00fcrt\u00fcnme katsay\u0131s\u0131<\/p>\n

Deneysel \u00e7al\u0131\u015fmalar, \u00e7apraz \u2013 kiri\u015f ara y\u00fczeyinde pirin\u00e7 \u015fim kullan\u0131lmas\u0131 durumunda s\u00fcrt\u00fcnme kat-say\u0131s\u0131n\u0131n \uf06d\uf020= 0.5 kabul edilebilece\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n

Elasto-plastik davran\u0131\u015f g\u00f6steren d\u00fc\u011f\u00fcm noktalar\u0131, “ETABS Non-linear” bilgisayar program\u0131 ile \u015fekil-2’de verildi\u011fi gibi tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Burada :<\/p>\n

ke    : Elastik rijitlik<\/p>\n

Ns    : Akma (s\u00fcrt\u00fcnme) kuvveti<\/p>\n

2\uf064    : Oval Delik uzunlu\u011fu<\/p>\n

uy    : Akma uzamas\u0131<\/p>\n

umaks    : Toplam Yerde\u011fi\u015ftirme<\/p>\n

olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Elastik rijitlik, d\u00fc\u011f\u00fcm noktas\u0131n\u0131n kayma \u00f6ncesi rijitli\u011fi olup olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck de\u011ferler alabilmektedir. Kesin de\u011fer, birim y\u00fcklemeden elde edilebilmekle beraber, bu \u00f6rnekte ke=106 kN\/m se\u00e7ilmi\u015ftir. Akma kuvveti (s\u00fcrt\u00fcnme kuvveti), bulonlara verilen \u00f6ngerme kuvvetidir ve bu kuvvetin a\u015f\u0131lmas\u0131 durumunda d\u00fc\u011f\u00fcm noktas\u0131ndaki kayma hareketi ba\u015flam\u0131\u015f olur. Akma uzamas\u0131, girdi olarak verilmemesine ra\u011fmen kayma hareketinin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 yerde\u011fi\u015ftirme olarak program taraf\u0131ndan hesaplan\u0131r. Oval delik uzunlu\u011fu \u015fekil-2’de g\u00f6sterilen mesafedir. Bu mesafenin gere\u011finden k\u00fc\u00e7\u00fck se\u00e7ilmesi veya beklenenden b\u00fcy\u00fck bir depremin ger\u00e7ekle\u015fmesi durumunda, bulonlar ek levhas\u0131na temas eder ve sistemde darbeli i\u00e7 kuvvet art\u0131\u015f\u0131 olur. S\u00f6z konusu mesafenin gere\u011finden b\u00fcy\u00fck se\u00e7ilmesi durumunda ise ikinci mertebe etkileri \u00f6nem kazan\u0131r.<\/p>\n

5- Elde Edilen Sonu\u00e7lar\u0131n De\u011ferlendirilmesi<\/h2>\n

Sistem, tablo 3’te g\u00f6sterildi\u011fi gibi d\u00f6rt farkl\u0131 oval delik uzunlu\u011funa ve d\u00f6rt ayr\u0131 \u00f6ngerme kuvvetine g\u00f6re irdelenmi\u015ftir. Birinci ad\u0131mda kullan\u0131lan Fs s\u00fcrt\u00fcnme kuvveti, davran\u0131\u015f katsay\u0131s\u0131na b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f elastik deprem y\u00fcklerinden hesaplanm\u0131\u015ft\u0131r (R=3). Di\u011fer ad\u0131mlar, elastik deprem y\u00fcklerinin s\u0131ras\u0131yla; 0.75, 0.50 ve 0.25 katsay\u0131lar\u0131 ile \u00e7arp\u0131m\u0131ndan elde edilmi\u015ftir. Oval delik uzunluklar\u0131 s\u0131ras\u0131yla; 40mm, 60mm, 80mm ve s\u0131n\u0131rs\u0131z olmak \u00fczere d\u00f6rt farkl\u0131 de\u011fer i\u00e7in ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

D\u00f6rt ayr\u0131 ad\u0131m ve d\u00f6rt farkl\u0131 oval delik uzunlu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131narak olu\u015fturulan modelde, a\u015fa\u011f\u0131da s\u0131ralanan sonu\u00e7lar irdelenmi\u015ftir.<\/p>\n

elastik taban kesme kuvvetleri
\ntoplam kat yer de\u011fi\u015ftirmeleri
\ng\u00f6reli kat yer de\u011fi\u015ftirmeleri
\nkal\u0131c\u0131 kat yer de\u011fi\u015ftirmeleri
\nkolonlar, kiri\u015fler ve \u00e7aprazlar i\u00e7in s\u0131ras\u0131yla; Mh\/Mp ve Ph \/ Pp oranlar\u0131
\nharcanan enerji miktarlar\u0131
\n“Elastik taban kesme kuvveti \u2013 s\u00fcrt\u00fcnme kuvveti” aras\u0131ndaki ili\u015fki \u015fekil-5’te verilmi\u015ftir. S\u00f6z konusu yap\u0131 i\u00e7in elde edilen e\u011friler incelendi\u011finde \u015fu hususlar, do\u011fal olarak, g\u00f6ze \u00e7arpmaktad\u0131r:<\/p>\n

Oval delik boyunun s\u0131n\u0131rs\u0131z olmas\u0131 ve \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck s\u00fcrt\u00fcnme kuvveti de\u011ferleri i\u00e7in salt \u00e7er\u00e7eve davran\u0131\u015f\u0131na kar\u015f\u0131 gelen taban kesme kuvvetleri olu\u015fmaktad\u0131r (Vt \u00bb 3800 kN).
\nOval delik boyunun s\u0131f\u0131r veya s\u00fcrt\u00fcnme kuvvetinin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck olmas\u0131 durumunda ise do\u011frusal elastik modeldeki taban kesme kuvvetleri ortaya \u00e7\u0131kmak-tad\u0131r (Vt = 11850 kN).
\n\u0130nceleme konusu yap\u0131n\u0131n bundan sonraki ad\u0131mlar\u0131nda, s\u00fcrt\u00fcnme kuvvetinin 2280 kN (4.ad\u0131m) oldu\u011fu ve oval delik uzunlu\u011funun 60mm se\u00e7ildi\u011fi durum irdelenmi\u015ftir.<\/p>\n

\u015eekil-6’da ER-WE ve BOL-NS kay\u0131tlar\u0131na ait en b\u00fcy\u00fck yatay yer de\u011fi\u015ftirme miktarlar\u0131 ve kal\u0131c\u0131 kat yer de\u011fi\u015ftirmeleri verilmi\u015ftir. Burada dikkati \u00e7eken husus, kal\u0131c\u0131<\/p>\n

Yer de\u011fi\u015ftirmelerin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. Bu de\u011ferleri azaltmak i\u00e7in iki yol izlenebilir. Birincisi, d\u00fc\u015f\u00fck s\u00fcr-t\u00fcnme kuvvetleri uygulamak (4.ad\u0131m), ikincisi ise sistemin elastik enerji kapasitesini artt\u0131rmak. Zira, sistemi ba\u015flang\u0131\u00e7 durumuna geri \u00e7eken kuvvetin (restoring force) b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ne kadar fazla yada s\u00fcrt\u00fcnme kuvvetinin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ne kadar az olursa kal\u0131c\u0131 yatay yer de\u011fi\u015ftirme miktarlar\u0131 da o kadar az olur.<\/p>\n

Her iki kay\u0131t i\u00e7in toplam taban kesme kuvvetleri e\u015fitlenmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, birbirinden olduk\u00e7a farkl\u0131 yatay yer de\u011fi\u015ftirme de\u011ferleri elde edilmi\u015ftir. Buradan, y\u00fcksek frekansl\u0131 modlar\u0131n \u00f6nem arz etti\u011fi ve tasar\u0131m i\u00e7in, yerel zemin ko\u015fullar\u0131n\u0131 da dikkate alan daha \u00e7ok say\u0131da ve ger\u00e7ek\u00e7i ivme kay\u0131tlar\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

Tablo 4’te g\u00f6reli kat yer de\u011fi\u015ftirmeleri verilmi\u015ftir. Dikkat edilirse, Her iki ivme kayd\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fik modlar\u0131 harekete ge\u00e7irdi\u011fi ve s\u00fcrt\u00fcnme kuvveti ile g\u00f6reli kat yer de\u011fi\u015ftirmeleri aras\u0131nda do\u011frusal bir ili\u015fkinin kurulamayaca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n

\u015eekil 7’de, t\u00fcm sisteme ait kesit kapasite ve kesit hesap de\u011ferleri 1. ve 4. ad\u0131mlar i\u00e7in verilmi\u015ftir. 1. ad\u0131m y\u00fcksek s\u00fcrt\u00fcnme kuvvetlerine kar\u015f\u0131 gelmekte, dolay\u0131s\u0131yla \u00e7apraz eksenel y\u00fckleri b\u00fcy\u00fck de\u011fer almakta ve kiri\u015flerde art\u0131k kapa-siteler olu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n

4. ad\u0131mda ise \u00e7er\u00e7eve davran\u0131\u015f\u0131na yak\u0131n bir durum g\u00f6zlenmekte, \u00e7aprazlar yerine kiri\u015fler zorlan-maktad\u0131r. Sistemin mekanizma durumu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, 4. ad\u0131-m\u0131n daha uygun oldu\u011fu sonucuna var\u0131labilir.<\/p>\n

ER-WE kayd\u0131 i\u00e7in D1 \u00e7apraz\u0131 eksenel y\u00fck de\u011fi\u015fimi \u015fekil’8’de verilmi\u015ftir. Do\u011frusal elastik model ile do\u011frusal olmayan elastik modeldeki eksenel y\u00fcklerin hemen hemen ayn\u0131 de\u011ferleri almas\u0131 dikkat \u00e7ekicidir. Do\u011frusal elastik olmayan modeldeki eksenel y\u00fcklerin 2.5 ve 4′ \u00fcnc\u00fc saniyelerde b\u00fcy\u00fck de\u011ferler ald\u0131\u011f\u0131 (bulonlar\u0131n delik kenarlar\u0131na temas\u0131), bunun d\u0131\u015f\u0131nda ise belirli bir de\u011feri a\u015famad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu de\u011fer, verilen \u00f6ngerme kuvvetinin \u00e7apraz ekseni \u00fczerin-deki bile\u015fenidir.<\/p>\n

\u015eekil-9’da, pasif kontrol sistemi taraf\u0131ndan harcanan “g\u00fc\u00e7” kilowatt cinsinden ifade edilmi\u015ftir. \u00c7evrimsel enerjinin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 zaman aral\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n

\u015eekil-10, taban kesme kuvveti \u2013 \u00fcst kat yer de\u011fi\u015ftirme ili\u015fkisi g\u00f6sterilmi\u015ftir. Buradan ;<\/p>\n

\uf06dyap\u0131 = umaks \/ uy ifadesi ile<\/p>\n

t\u00fcm sistem i\u00e7in “yap\u0131 yer de\u011fi\u015ftirme s\u00fcneklik talebi” de\u011ferleri hesaplanabilir. ER-WE kayd\u0131 i\u00e7in \uf06dyap\u0131 = 17 ve BOL-NS kayd\u0131 i\u00e7in \uf06dyap\u0131 = 9.50 gibi olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck de\u011ferler elde edilir.<\/p>\n

6- Sonu\u00e7<\/h2>\n

Hesaplarda davran\u0131\u015f katsay\u0131s\u0131 R=1 al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 halde kesit tesirleri elastik s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde kalmakta, oval delik boyunun yetersiz kald\u0131\u011f\u0131 durumlarda ise ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 elemanlarda var olan ek kapasiteler kullan\u0131lmaktad\u0131r. S\u00f6z konusu pasif kontrol sistemi, di\u011fer pasif kontrol sistemlerine oranla olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fck maliyette olup y\u00fcksek kalifiye i\u015f\u00e7ili\u011fine gereksinim duymamaktad\u0131r. \u00d6zen g\u00f6sterilmesi gereken en \u00f6nemli nokta; di\u011fer sistemlerde de oldu\u011fu gibi, yerel zemin ko\u015fullar\u0131n\u0131 nitelik ve nicelik bak\u0131m\u0131ndan en iyi \u015feklide temsil edebilecek ivme kay\u0131tlar\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131d\u0131r. Deprem sonras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan kal\u0131c\u0131 yer de\u011fi\u015ftirmeleri azaltmak i\u00e7in sistemin hiperstatikli\u011fini (redundancy) veya rijitli\u011fini artt\u0131rmak bir y\u00f6ntem olabilece\u011fi gibi yer hareketi sonras\u0131nda bulonlar\u0131n gev\u015fetilmesi veya yenilenmesi ile de tamamen ortadan kald\u0131r\u0131labilir.<\/p>\n

\u00c7elik yap\u0131larda “oval delikli, s\u00fcrt\u00fcnme-bulonlu birle\u015fimler” uygu-lamada hen\u00fcz yayg\u0131n olarak kullan\u0131lmasa da, yak\u0131n bir gelecekte, \u00f6zellikle mevcut \u00e7elik yap\u0131lar\u0131n veya betonarme narin \u00e7er\u00e7eveli yap\u0131lar\u0131n g\u00fc\u00e7lendirilmesi konusun-da yap\u0131 m\u00fchendislerinin dikkatini \u00e7ekecek ve geni\u015f bir uygulama alan\u0131 bulabilecektir.<\/p>\n

Referanslar<\/p>\n

Computers and Structures Inc., Etabs-Nonlinear Version 8, Berke-ley, California,2002<\/p>\n

Priestley, M.,Calvi, G., M., “Seismic Design and Retrofit of Bridges” , John Willey & Sons, Inc., New York,1996.<\/p>\n

Celep, Z., Kumbasar,N., “Deprem M\u00fchendisli\u011fine Giri\u015f” , Beta Da\u011f\u0131-t\u0131m, 2000<\/p>\n

Butterworth, J.W., “Ductile Concen-trically Braced Frames Using Slotted Bolted Joints” Journal of the Structural Engineering Society, New Zealand, 2001.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yap\u0131lar\u0131n deprem g\u00fcvenlikleri, esas olarak; ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 sistemlerinin konfi-g\u00fcrasyonuna, malzemesine ve bulunduklar\u0131 zemin ko\u015fullar\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bunlardan ilk iki paramet-re, deprem hareketinin olu\u015fturdu\u011fu enerjiyi s\u00f6n\u00fcmlemede etkili olur-ken, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc parametreye ise bu enerjinin kayna\u011f\u0131 g\u00f6z\u00fcyle bakmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Depreme dayan\u0131kl\u0131 yap\u0131 tasar\u0131m\u0131na, mekanikten bilinen, enerjinin korunumu g\u00f6z\u00fcyle bak\u0131l\u0131rsa, iyi tasarlanm\u0131\u015f bir yap\u0131 i\u00e7in (1) e\u015fitli\u011fi yaz\u0131labilir.<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":2520,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"advanced_seo_description":"","jetpack_seo_html_title":"","jetpack_seo_noindex":false,"_kadence_starter_templates_imported_post":false,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[5],"tags":[102,341,335,340,339,43,338,337,336],"class_list":["post-1488","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tunel-nedir","tag-blon","tag-blonu","tag-bulon","tag-bulonu","tag-delikli","tag-kaya","tag-oval","tag-sabitleyiciler","tag-surtunmeli"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/bakiacil.com\/wp-content\/uploads\/oval-delikli-bulon-blon-sabitleyiciler-1.jpeg?v=1657999408","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p9zVBf-o0","jetpack_likes_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bakiacil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1488","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bakiacil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bakiacil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bakiacil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bakiacil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1488"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bakiacil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1488\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2521,"href":"https:\/\/bakiacil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1488\/revisions\/2521"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bakiacil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2520"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bakiacil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1488"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bakiacil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1488"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bakiacil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1488"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}